Тәжірибелік жұмыс №1 Тақырыбы: Қоғамдық өндірістің мәні, құрылымы және түрлері Мақсаты: Студенттердін қогамдык өндіріс туралы білімін нақтылап, оның құрылымын және түрлерін анықтай алу қабілетін дамыту. 1-тапсырма: Терминдермен жұмыс Төмендегі терминдерді дәптерге жазып, анықтамасын көрсет: Термин Анықтамасы ? ? ? ? ? Қоғамдық өндіріс Өндіріс факторлары Табиғи ресурстар Адам капиталы Кәсіпкерлік 2-тапсырма: Сызба құру «Қоғамдық өндірістің құрылымы» тақырыбы бойынша сызба (схема) құрыңыз. Сызбада материалдық және материалдық емес өндіріс салаларын көрсетіңіз, әрқайсысына мысал келтіріңіз. 3-тапсырма: Талдау Төмендегі салаларды материалдық немесе материалдық емес өндіріс түріне жатқызып, неге солай жіктегеніңізді түсіндіріңіз: Сала Typi ? ? ? ? ? (Материалдық Себебі ? ? ? ? ? Білім беру Материалдық емес) Машина жасау Денсаулық сақтау Ауыл шаруашылығы Ақпараттық технологияладенеулік сактау Ауыл шаруашылығы ??? Ақпараттық технологиялар 4-тапсырма: Жағдаятты талдау ? ? ? Мысал: Қазақстанда ауыл шаруашылығы өнімдері мол өндірілуде. Алайда өнімдерді қайта өңдеу саласы дамымаған. Сұрақтар: 1 . Бұл жағдай коғамдык өндірістің қай буынымен байланысты? 2 . Өндіріс факторларының қайсысы жетіспейді деп ойлайсыз? 3. Бұл мәселені шешу үшін қандай ұсыныс берер едіңіз? 5-тапсырма: Өзіңді сына Қоғамдық өндіріс туралы қысқаша (5-7 сөйлем) эссе жаз. Мына сұрақтарға жауап беріп көр: Қоғамдық өндіріс не үшін қажет? Оның тиімділігі халыктын өмір сүру деңгейіне калай әсер етеді? Бағалау критерийлері: Деңгей Түсіндірме Барлық тапсырмалар толық, нақты және шығармашылықпен орындалған «5» Негізгі тапсырмалар орындалған, бірақ кейбір тұстарда дәлсіздік бар «4» «3» Тапсырмалар жартылай орындалған немесе теориялық қателер бар «2» Тапсырмалар орындалмаған немесе дұрыс емес орындалған

Түсінікті. Төменде “Тәжірибелік жұмыс №1” тапсырмаларына толық және түсінікті шешімдерді ұсынамын. Қажет болса, қай бөлімін қай мектеп бағдарламасына сәйкестендіруге тағы да түзете алам. 1) Терминдер бойынша анықтамалар (6 сұрақтың орнына 5 терминаға анықтамалар) Термин | Анықтамасы - Қоғамдық өндіріс | Қоғамның әл-ауқатын қамтамасыз ету үшін тауарлар мен қызметтерді өндірудің жалпы процесі. Бұл процесс табиғи ресурстарды, еңбек күшін, капиталды және кәсіпкерлік қабілетті пайдалана отырып жүзеге асады. - Өндіріс факторлары | Өндірісті жүзеге асыруға қажет негізгі ресурстар: табиғи ресурстар, еңбек күші (адам ресурстары), капитал, сондай-ақ өндірісті басқару мен ұйымдастыруға жауапты кәсіпкерлік қабілет. - Табиғи ресурстар | Өндірісте пайдалануға болатын табиғи ортадан алынатын ресурстар: жер, су, ауа, пайдалы қазбалар, орман ресурстары және т.б. - Адам капиталы | Адамдардың білімдері, дағдылары, денсаулық жағдайы және тәжірибесі арқылы өндірістің тиімділігін арттыратын ресурстар. - Кәсіпкерлік | Өндірісті ұйымдастыру және жаңашылдық енгізу қабілеті: нарыққа бейімделу, тәуекелге бару және жаңа жобаларды іске қосу. 2) 2-тапсырма: Сызба құру (мәтіндік схема) Қоғамдық өндірістің құрылымы - Материалдық өндіріс - Ауыл шаруашылығы (өнім: астық, көкөніс, мал өнімдері) - Машина жасау (құрылғылар, механизмдер өндіру) - Құрылыс және құрылыс материалы өндірісі - Құнды металдар мен кен өндіру (ірі өндірістік шикізат) - Маимараттық емес өндіріс - Білім беру - Денсаулық сақтау - Ақпараттық технологиялар және коммуникациялар - Қаржы қызметтері (банктер, сақтандыру) - Мәдениет, спорт, туризм және т.б. 3) 3-тапсырма: Талдау (Сала классификациясы) Сала | Типі (Материалдық/Материалдық емес) | Себебі - Білім беру | Материалдық емес | Қызмет түрінде білім береді, нәтижесінде нақты зат өндірілмейді. - Машина жасау | Материалдық | Нақты заттар (машиналар, құрылғылар) өндіреді. - Денсаулық сақтау | Материалдық емес | Қызметтер түрінде сауық-сақтық қызметтері ұсынылады, зат емес өнімге көп мән беріледі. - Ауыл шаруашылығы | Материалдық | Тұтас материалдық өнімдер (өнімдер) өндіріледі. - Ақпараттық технологиялар | Материалдық емес | Бағдарламалық қамтамасыз ету, IT-қызметтер және цифрлық қызметтер өндіріледі (затпен емес құн пайда болады). 4) 4-тапсырма: Жағдаятты талдау Мысал: Қазақстанда ауыл шаруашылығы өнімдері мол өндірілуде. Алайда өнімдерді қайта өңдеу саласы дамымаған. 1) Бұл жағдай қоғамдық өндірістің қай буынымен байланысты? - Қоғамдық өндірістің материалдық өндірісінің өңдеу/қосымша құн жасау бағытымен байланысты. Яғни ауыл шаруашылығының өнімдерін қайта өңдеп, дайын өнімге айналдыру саласы дамымаған көрінеді. 2) Өндіріс факторларының қайсысы жетіспейді деп ойлайсыз? - Негізгі жетіспеу факторлары: капитал (құрал-жабдықтар, өңдеу қуатын құру үшін қажетті технологиялар), кәсіпкерлік әлеует (өңдеуге бағытталған инвестициялар, бизнес-процестерді ұйымдастыру), инфрақұрылым (логистика, тауардарды өңдеу орындарына қолжетімділік), кейде білім/құзыреттілік (жаңа технологияларды меңгеру). 3) Бұл мәселені шешу үшін қандай ұсыныс берер едіңіз? - Қаржылық қолдау: өңдеу салаларына несиелік жеңілдіктер, гранттар, субсидиялар беру. - Инфрақұрылым: өңдеу зауыттарын құруға арналған аймақтық индустриялық парктер, логистикалық инфрақұрылымды дамыту. - Кадрлар даярлығы: өңдеу саласына бағытталған кәсіби даярлық, қайта даярлау курстары. - Технологиялық жаңарту: автоматтандыру, энергия-үнемдеу және сапаны басқару жүйелерін енгізу. - Құқықтық және салықтық қолдау: өңдеуге бағытталған салық жеңілдіктері, PPP (мұрағаттық-мемлекеттік-жеке әріптестік) жобалары. - Тарту нарық: дайын өнімдерді ішкі және экспорт нарықтарына шығаруға бағытталған диджитал маркетинг және сертификаттау. 5) Өзіңді сына: Қоғамдық өндірістің қысқаша эссе (5-7 сөйлем) Қоғамдық өндіріс — қоғамның қажетті тауарлар мен қызметтерді өндіру процесі. Бұл процесс табиғи ресурстарды, еңбек күшін және капиталды үйлестіріп, адамдардың күнделікті өміріне қажетті өнімдер мен қызметтерді береді. Оның тиімділігі жоғары болса, халықтың өмір сүру деңгейі артады: денсаулығы жақсарады, білімге қол жетімділік артады және тұрмыстық жағдайлар жақсарады. Оңтайлы қайта бөлініс пен өнімділікті арттыру арқылы экономикалық өсу мен әлеуметтік әл-ауқат күшейеді. Сондықтан қоғамдық өндіріс экономика мен қоғамның тұрақты дамуының негізі болып табылады. Егер қажет болса, осы жауаптарды сіздің оқу бағдарламасына сәйкес нақты форматқа (кесте түрінде, дәптерге жазуға ыңғайлы етіп) қайта рәсімдеп берейін.