Тур кагандыгы эк не болунгон

Сурооңузга компакт жооп:

• Түрк кагандыгы (кээде Köktürk/Көк түрк кағандыгы деп да аталат) — Борбордук Азия аймагында 6-кылымдын орто чени менен түзүлгөн биринчи чоң түрк мамлекеттеринин бири. Башын Бумын Каған коюп, Рурaн каганатын жеңип туруп калды.

• негизги өзгөчөлүгү:

  • Ашина улутунун кага-дар бийлиги менен башкарылган монархия.
  • Чыгыш жана Батыш түрк кагандыгы болуп 603-жылкы ички күрөштөн кийин экиге бөлүнүп кеткен учур келген.
  • Түрк-кайраттуу күчкө ээ болгон жана Кытай менен көп учурда кызматташуу же согушуу жолунда болгон.

• Эмне үчүн бааланат:

  • Бүткүл Евразиянын чүйрөгүндөгү көчмөндөрдү бириктирген алгачкы чоң түрк мамлекеттеринин бири болгон.
  • Жазма жана жазуу-турукка чоң таасир берген: Орхон жазуулары (Bilge Kağan, Kül Tigin, Tonyukuk алардын айкындалышындагы негизги ишмерлер).
  • Silk Road жолдорунун коопсуздугун көзөмөлдөп, түрк тилинин өз жазуу формасын, тарыхын жана идентичдүүлүгүн түптөгөн.

• Кыргызча маанилүү учурлар:

  • 552-553-жылдары Бумын Каған Рурaн каганатын жеңип, каганатты негиздеген.
  • 603-жылдардан тартып Шыгы Түрк кагандыгы менен Батыш Түрк кагандыгы болуп экиге бөлүнгөн.
  • 8-9-кылымдарда ички чыр-чатактар, Кытайдын күчтөнүшү жана Уйгурдар менен башка күчтөрдүн басымы менен таасирлүүлиги азайып, кагандык тарыхый ролдору аяктап калган.

Эгер дале кеңири деталдуу тақырып керек болсо (мисалы: ар бир бөлүктүн борборлору, армиялык түзүм, сырткы саясат, экономика), кайсы жаатка тереңирээк карай турганымыңызды айтыңыз — ошол боюнча пункт-макул баяндап берем.