8сынып қазақстан тарих §8-9 қазақстандағы 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс Көтерілістің ірі орталықтары? Көтерілістің басшылары? Көтерілістің қорғаушы күші

Қазақ тілінде қысқаша түсінік 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісі – Ресей империясының Бірінші дүниежүзілік соғыс жағдайында қазақ даласына жасалған әскери мобилизацияға қарсы халықтың кең көлемді көтерілісі. Көтеріліс бүкіл Қазақ даласында таралды, бірақ ірі орталықтары мен көріністері кейбір өңірлерде ерекше күшейген. 1) Көтерілістің ірі орталықтары (бейбіт тұрғындар көбейіп жұмыс істеген негізгі аймақтар) - Жетісу өңірі (Үлкен көтеріліс болған аймақтардың бірі, қазіргі Алматы, Талдықорған аудандарын қамтуы мүмкін). - Қарқаралы уезі/Қарқаралы өңірі (орталықтар мен көтерілісшілердің ұйымдасуы көрініс алған аймақ ретінде жиі аталады). - Семей өңірі (шығыс Қазақстандағы күрес ошақтары пайда болды). - Қостанай–Ақмола бағытындағы аудандар (солтүстік және орталық Қазақстанда көтеріліс көрініс тапты). - Орал өңірі (батыс қазақ даласы) – мұнда да көтеріліс көріністері тіркелген. Ескерту: нақты аудан-шаңырақ атаулары бірнеше түрлі дереккөзде аздап әртүрлі берілетінін ескеріңіз. Сыныптағы оқу бағдарламасының дәптеріндегі карталар мен тізімдерге сүйенген дұрыс. 2) Көтерілістің басшылары - Ең көрнекті жетекші ретінде аталып жүрген фигура — Амангелді Иманов (ол қазақ батырларының бірі ретінде көтерілісті ұйымдастырушылардың бірі болды). - Көтерілісті басқаруға әр аймақтық билер, ауыл старшиналары да атсалысты. Яғни, орталықтандырылған бір басқару жоқ, әр 지역 өзінің батырлары мен билеріне сүйеніп әрекет етті. Бұл кезеңде нақты бір жалпы “генерал” емес, көпжақты көшбасшылық жүйе болғанын есте ұстаған жөн. 3) Көтерілістің қорғаушы күші (қолданылған қарулы жасақтар) - Ауылдық тұрмыстық жасақтар мен ру-тайпа бірлестіктері: әр ауылдың өздерінің әскери жасақтары құрылып, қарулы күшейтілді. - Қарулы күшейтудің құрамында шаруалар, бей-берекет қарапайым азаматтар, кейбір жергілікті билер мен батырлар болды. - Қарудың негізгі көрінісі: көпшілігі найза, садақ, пышақ сияқты дәстүрлі қарулар; кейбір алыс аудандарда Ресей армиясынан алынған мылтық және оқ-дәрілер де қолданылған. - Қарудың саны мен тиімділігі шектеулі болды: дайындық пен қару-жарақтың жетіспеушілігі көтерілістің ұзаққа созылуына кедергі болды, бірақ жергілікті тұрғындардың күші мен батылдығы бәрібір маңызды рөл атқарды. Қосымша және пайдалы белгілемелер - Бұл көтеріліс – ұлттық-азаттық қозғалыстың бір бөлігі ретінде қаралады және 1917 жылғы оқиғаларға дейінгі кезеңдегі ұлттық сананың дамуына әсер етті. - Егер сізге нақты сіздің оқулықтағы нұсқаны пайдаланып толық тізім керек болса, немесе өңірлер бойынша нақты аудандарды картаға қарап көрсетіп берейін десеңіз — оқу дәптеріңіздегі бөлім атауларын айтыңыз немесе қай облыстарды қамтитынын жазыңыз, мен дәл сондай тізімді жасап беремін. Қалай көмектесе берейін? - Егер сізге нақты аудан-атаулармен толық, сіздің оқулықтағы нұсқамен сәйкестендірілген жауап керек болса, оқулықтың бөлімі мен жылын айтыңыз. - Немесе қысқаша карта-сызба жасап, орталықтарды карта бойынша белгілеуге көмектесейін.