Қазакстандык өнертабыстар Костанай өңірінің тумасы Бакытжан Әлменов гидравликалық кондырғы ойлап тапты. Өз өнертабысын ол осыдан 10 жыл бұрын Женева халыкаралық бюросына тіркетіп, патент алган. Қондырғы «Әлменовтынгидравликалық кондырғысы» деп аталады. Аүа компрессормен алынып, құбырмен темен, барабанга жіберіледі. Бұл барабанауаны жинактайтын және сол ауаны ретімен таратып отыратын механизм. Сол жерден клапан ашылып, капшыкка өзінің мөлшерленген көлемін беріп отырады. Астанадағы Л.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық Университетінің магистранты Серікбол Шаймардан электрондық бесік ойлап тапты. Арнайы құрылғыны бесікпен қосқандағы жалпы багасы 50 мың теңге. Бесікті смартбесікке айналдыратын тербеткіштің құны 39 мың теңге болады. Бұл тербеткішті кез келген бесікке орнатуға болады

Қысқаша түсіндірме Сіз екі өнертабысты сипаттадыңыз: (1) Қазакстандық баптан шыққан Әлменовтың гидравликалық кондырғысы, қысымдалған ауа арқылы барабанды жинақтап, ауаны ретімен таратады және клапан арқылы мөлшерленген көлемді беру функциясын орындайды; (2) Еуразия ұлттық университетінің магистрі шығарған электрондық бесікке арналған «ақылды» тербеткіш бейнесі, оны кез келген бесікке орнатуға болатын retrofit-кит түрінде ұсынады (құны 50 мың және 39 мың теңге). Бұл сипаттамалар болса, сізге дайындау үшін патенттеуке қатысты экзамендік сұрақтар және үлгі жауаптар ұсынуға көмектесемін. Талқыланатын негізгі бағыттар - Негізгі сұрақтар: novelty (жаңалық), inventive step (өнерпаздық/қолдануға әкелетін ойлау күші), industrial applicability (өнеркәсіптік қолдануға жарамдылық). - Түсініктеме: екі құрылғы да сипаттамалық деңгейде белгілі технологияларға ұқсайды. Егер нақты технические ерекшеліктер (салыстырмалыprior art, қосымша құрылғылардың сипаттары, басқару жүйесі, датчиктер, алгоритмдер) берілмесе, патент беру мүмкіндігін бағалау қиын болуы мүмкін. - Ұсынылатын жұмыс бағыты: нақты сипаттаманы детальдау (сипаттамалар, схемалар/dрaвы) және prior-art-қа қарсы айырмашылықтарды анықтау, содан соң сұранысқа сай өрнектер (claims) құрастыру. Экзаменге арналған сұрақтар мен үлгі жауаптар (оқу материалына негізделген) 1) Сұрақ: Бұл екі өнертабыс патентке өтініш бергенде не үшін жаңалыққа жатуы керек? Жауап бағыттары: Әрбір сөйлемнің нақты техникада бұрын жарияланғанына дәлел жоқ болуы тиіс; нақты құрылымның өзара байланысы, бір жүйеден екіншісіне тасымалданатын белгілі элементтер жиынтығы жаңалық болуы қажет. Түсінік бойынша: - Әлменовтың гидравликалық кондырғысы: ауа компрессорынан барабанға дейінгі жол, барабанды құрастыру mechanism, ауа ағынын бір циклде мөлшерлеу үшін клапан және көлемді есептеу тәсілі — бұл комбинация бұрын жарияланған техниктермен бірдей болуы мүмкін, бірақ нақты жүзеге асырылу тәсілі (мысалы, көлемді өлшеу капша/мөлшерлеу механизмі) идентификаторлы бола алады ма — нақтыprior-art бойынша дәлел қажет. - Бесікті «ақылды» ететін тербеткіш retrofit: көптеген cradle-дерге арналған автоматтандырылған тербеткіштер мен смарт-бесік концепциялары бар болуы мүмкін; бірақ сіздің kit-тің ерекше бірлігі (құрылғының монтаждауға жеңілдігі, кез келген бесікке ыңғайлығы, арнайы басқару блогы) жаңалықты қамтамасыз ететін ерекше айырмашылық болуы мүмкін. 2) Сұрақ: Құрылғылардың өнертабыстық кезеңі ( inventive step) қалай бағаланады? Жауап: Егер ұсынылған шешім бұрын жарияланған шешімдердің табиғи жалғасы сияқты көрінсе (мысалы, компрессор+жалғағыш клапан+өлшеу құрылғыларының жалпы схемасы), онда өнертабыстық қадам төмен болуы мүмкін. Бірақ сіздің нақты түйіндеріңізге (мысалы, арнайы мөлшерлеу әдісі, капша-мұқтаждық, дәл сондай жүйені кез келген бесікке орнатылатын монтаждау жүйесі) қосымша айқын жаңалық элементтері болса, өнертабыстық деңгей артады. 3) Сұрақ: Industrial applicability деген не? Екі құрылғыға оны қалай дәлелдейді? Жауап: Екі құрылғы да практикада қолданылуға тиіс. Гидравликалық кондырғы өндіруші/өндірістік пайдалану үшін ауа ағымын мөлшерлеп, белгілі көлемге бөлу техникасын қамтамасыз етеді. Ақылды бесік retrofit-i — кез келген бесікке орнатуға болатын әмбебап монтаждау жүйесі ретінде коммерциялық жолмен пайда әкелуі мүмкін. Құрақтар нақты бір қолдану сценарийлеріне (мәселен, қалпына келтіру, қозғалыс орын ауыстыратын механизмдер, қауіпсіздік датчиктері) сілтеле отырып дәлелденеді. 4) Сұрақ: Құрылғылардың қорғау аймақтарын (claims) қалай құрастырамыз? Үлгі бағыт: - Гидравликалық кондырғының независимый сұрауы: 1) Компрессордан шыққан ауаға арналған әуелгі клапанмен модификацияланған жүйе, 2) кондырғы барабанға ауа келіп, оны ретімен бөлуге арналған механизм, 3) әр циклде белгілі мөлшерде ауа мөлшерін қамтамасыз ететін, клапан арқылы метризацияланған көлемді шығару, 4) көлемді анықтайтын және бақылайтын шамаланған (cap) құрылғы/мөлшерлеу тәсілі. - Қосымша тәуелді сұраулар: - Бірнешеアウトлеттің бар болуы, - басқару жүйесін датчиктермен/программамен сүйемелдеу, - қорғау корпусын/материалдық ерекшеліктер. - Ақылды бесік retrofit-тің независимый сұрауы: 1) Кез келген түрдегі бесікке орнатылатын монтаждау адаптері, 2) бөлек басқару блогы мен сенстердің (мұнда сигналдарды қабылдайтын модуль) болуы, 3) swing-модульдің монтиралуы мен ажырауы, 4) қуат көзін немесе батареялық қуат алмасу мүмкіндігі, 5) ұялы/желі байланыс арқылы басқару. 5) Сұрақ: Бұл сипаттамаларға қандай көркемдік (фигуралық) шектеулерді қосуға болады? Жауап: - Құрылғылардың нақты суреті жоқ болғандықтан, claims-ті нақты техникалық көрсеткіштермен толықтыру қажет: - барынша дәл мөлшерлеу диапазоны; - пайдаланылатын датчиктерді (мысалы, қысымдату/белсенді қанша уақыт жүретінін өлшейтін); - монтаждау механизмінің әмбебаптығын дәлелдейтін конструкциялық шешімдер; - қауіпсіздік/апаттық тоқтату режимдері; - басқару архитектурасының модульдік құрылымы. - Құқықтық тұрғыда “құндылығы жоқтығын” азайту мақсатында нақты әрбір техникалық компоненттің өзара байланысын және айырмашылығын айқын көрсетіңіз. 6) Сұрақ: Егер тілдік сипаттамада тек баға көрсетілсе (50 мың теңге, 39 мың теңге) онда патентке сұратуда қандай мәні бар? Жауап: Баға әдетте патент бойынша техникалық талапты құрамаиды. Оны нақты бағытта емес; патентке сұратқанда баға емес, техникалық сипаттамалар, функционалдық қасиеттер, архитектура және бұрын жарияланған шешімдерге қарсы салыстырмалы ерекшеліктер маңызды. 7) Сұрақ: Түсіндірме жазбаға қандай қосымша материалдар керек? Жауап: - техникалық сипаттаманың толық мәтіні (құрылым, жұмыс принципі, әрбір түйіннің қызметі); - сызбалар/схемалар (құрылымдық көрініс, электр/газ қамтамасыз ету схемалары); - нақты автономды жұмыс режимдері, мақсатын көрсететін сценарийлер; - алдында бар патенттермен салыстыру (prior-art зерттеу); - айырмашылықтар мен жаңалықтардың дәлелін көрсететін қысқаша қисынды дәлелдер. 8) Сұрақ: Құрылғылардың қауіпсіздік мәселелері қалай қарастырылады? Жауап: ауысу-күйі вместо тұрақты жұмысты қамтамасыз етуі керек; қысым/температураның шектері, авариялық тоқтату, қорғау қақпақтары/құрастыру қауіпсіздігі, сенсорлар арқылы қауіптенуді ерте анықтау сияқты features болуы тиіс. 9) Сұрақ: Егер сіз бұл өнертабыстарды жақсартқыңыз келсе, қандай бағыттармен жаңалық енгізуге болады? Жауап: - Гидравликалық кондырғысына: дәл volumetric meters, датчиктермен бірге нақты өлшенетін циклдар, басқарудың цифрлық енгізілуі, PLC/микроконтроллерге байланыстыратын интерфейс; - Ақылды бесікке: датчиктер арқылы ұйқы/зиян күйін анықтайтын мониторинг жүйесі, ауа-колебаниясының динамикалық параметрлерін басқару, қауіпсіздік пен қуат үнемдеу режимдері, смартфонмен оңай қосылу. 10) Сұрақ: Қысқаша қорытынды: екі өнертабысқа қандай негізгі айырмашылықтар бар және қандай мәселелер патент алуға кедергі болуы мүмкін? Жауап: - Түсінік бойынша екі жүйе де нақты техникалық шешімдерді қамтиды, бірақ жаңалық/өнерпаздық аспектілерін дәлелдеу үшін қосымша техниктер мен детальдар қажет; - Біріншісі (гидравликалық кондырғы) көбіне ауа мөлшерін өлшейтін және таралатын жүйе секілді көрінеді; екіншісі (ақылды бесік) әмбебап монтаждау мен басқару жүйесі арқылы сипатталады; - Кедергілер: prior-art-тың болуы, нақты параметрлердің жоқтығы, жаңалықтың жеткіліксіздігі. Құрылғыларға арналған ықшам үлгі claims (мысал) - Гидравликалық кондырғы үшін: 1) Қысымдалған ауаны шығаратын компрессордан тұратын, ауаны барабанға алып, оны мезгіл-мезгіл таратып отыратын және мөлшерлеп шығаратын клапанмен жабдықталған гидравликалық құрылғы; 2) жоғарыда аталған құрылғының клапанының шығу көлемін нақты бір геометриямен түзетін көлем өлшегіш капшық (volume metering cap) болу шартымен; 3) қосымша ретінде бірнеше шығару желісі мен басқару жүйесі. - Ақылды бесік retrofit үшін: 1) Кез келген бесікке орнатылатын swing-модуль, монтаждау адаптерімен қамтамасыз етілген; 2) басқару блогы мен сенсорлар жиынтығы, қуат көзімен бірге; 3) смартфонмен немесе желімен байланысу мүмкіндігі бар байланыс интерфейсі; 4) монтаждауға қосымша өзгерістер қажет болмасын. Қорытынды Бұл екі сценарий патентке өтініш бергенде нақты техникалық сипаттамалар, суреттер, prior-art салыстырмалары керек болады. Егер сіз нақты тапсырмаға дайындалсаңыз, келесі қадам ретінде сізге екі өнертабысқа арналған толық сипаттаманы, схемаларды және дәлелді claims-ті дайындап беруіме болады. Қандай деңгейде дайындық жасағыңыз келеді: тек теориялық сабаққа дайындық па, әлде нақты патент-жауапшылығына (claims drafting) көбірек қызықтырды ма?