Ауызекі сөйлеу стилінің қолданыстары

Бұл сұрау ауызекі сөйлеу стилінің негізі қолданыс аймақтары мен түрлерін қысқаша түсіндіруге бағытталған. 1) Қолдану салалары (негізгі орны) - Күнделікті өмірде: отбасында, дос-құда, таныстармен Shea сөйлесулерде; көшеде, қоғамдық орындарда. - Диалог пен әңгіме жанрында: прозада және драматургияда көбіне табиғи сөйлесу тіліне ұқсас көрініс беретін бөлімдер. - Журналистика және сұхбат форматында: сұхбат, репортаж, бейнероликтердің әйгілі сөйлесу стилі жиі ауызекі элементтермен беріледі. - Халықаралық және әлеуметтік желілерде: блогтар, посттар, қысқа видеолар, чаттарда кеңінен қолданылатыны бар. - Оқу материалы мен үй тапсырмаларында: ауызекі стиль арқылы тілдік дағдыларды қалыптастыруға арналған жаттығуларда және көркем мәтінмен жұмыс жасағанда пайдаланылады. - Әдеби шығармаларда көркемдік құрал ретінде: кейіпкерлердің табиғи сөйлеуі, диалогтарды нақтылау мақсатында. 2) Тілдік-линвистикалық ерекшеліктері (неге «ауызекі» деп танылатыны) - Лексика: - күнделікті сөздік қор, жаргондық және аймақтық сөздер; кейде қысқартулар мен сөз тіркестері кездеседі. - эмоциялық-экспрессивті сөздер мен тіркестер (мысалы, қуаныш, таңқалу, шүйлігіп сөйлеу). - Морфология/синтаксис: - қысқа, қарапайым сөйлемдер, күрделі құрылымдар сирек келеді; - сөйлем ішінде аяқталмаған ойлар, жалғаулы формалардың жеңіл өзгерістері; - диалогтық тұтастай көріну үшін қайталама, қосымша сөздер, паузалық элементтер (мысалы, "яғни", "мұндағы", "қойшы" сияқты discourse markers). - Фонетика/интонация: - дауыс ырғағының жоғары/төмен болуы, интонациялық паузалар, дыбыс пен мәннің жақындасуы. - Сұхбаттасу этикасы: - формал емес формационных қатынас (мысалы, сен/сіз форманың айырмашылығы) жиі көрінеді; مخاطаға қарай ұқыласты, жақын сөйлеу стилі басым. - Нормативтік бағдары: - жазба тілге қарағанда стилистикалық қауіпсіздік төмен болуы мүмкін; formal контексте қолданбау ұсынылады, бірақ көркемдік мақсатта орынды түрде қолданылуы мүмкін. 3) Мысалдар (ауызекі стильге тән тіркестер мен сөйлемдер) - Сәлем, қалайсың? Бүгін не істейсің? - Ой, автобус кешіккен сияқты ғой, не істейміз? - Тәуір, бәрі орнында сияқты. - Қымбат емес сияқты ма? Тез қарап жіберші. - Яғни, бұған дейін айтқанымыздай, мынау дұрыс шығар. 4) Емтиханға дайындық үшін қысқа кеңес - Қандай мәтінде ауызекі стильді пайдалану керек екенін анықта: көркем шығармада кейіпкерлердің табиғи сөйлеуі үшін, эссе немесе баяндамада нақты көркемдік үшін емес, қажетті жағдайда пайдалану. - Ауызекі стильдің белгілерін мәтіннен табу үшін сұрақ қойып тексеру: қысқа сөйлемдер, жай сөздік қор, жалпы қабылданған discourse markers. - Жазбаша стильден ауытқуды дұрыс қолдану: кейіпкердің мінезін, қарым-қатынасты ашу үшін ғана, қажет пауза-ырғағын көрсету. - Қауіпсіздік және этика: ұсақтап айтқанда, дөрекі сөздерден, орынсыз жаргоннан сақ болу; аудиторияға сай стильді таңдау. - Тәжірибе ретінде қысқа ауызекі стильдегі мәтіндер құрастырып көріңіз: диалогтарды нақты сөйлеу әуезін сақтай отырып жазу. Егер керек болса, сізге нақты тақырыпқа арналған қысқа үлгілік мәтіндер немесе емтиханға арналған жаттығу сұрақтарын дайындап бере аламын. Қандай салаға немесе қандай деңгейге дайындалып жатсыз (мысалы, қазақ тіліндегі ауызекі стильді талдау, көркем мәтін жазу үшін стильдік дағдылар т.б.)?