17-тапсырма. «Жазу - өркениеттің көрінісі» деген тақырыпта эссе жазыңдар. Төмендегі үзіндіні ойдың тірегі етіп алыңдар. Жазу өнер мен мәдениет жетістігі ғана емес, өркениеттің де көрінісі. Кез келген өркениетті елдің жазу жүйесі, дәстүрі болуы керек.

Ниже ұсынылған нәрсе – жазбаша тапсырманы түсініп, оның негізінде толық эссе жазуға арналған пошаговый шешіммен қатар үлгі эссе. Түсіндіру бөлігін де қоса жібергенмін, сондықтан өзіңе түсінікті мақсатпен пайдалана аласың. 1) Тапсырманы түсіну (Цель “Понять” бойынша) - Негізгі идея: Жазу өнері тек байланыс құралы емес, өркениеттің көрінісі. Әрбір өркениеттің жазу жүйесі, дәстүрі болады. - Эссенің мақсаты: Жазудың адамзат тарихындағы рөлін, мәдени құндылығы мен әлеуметтік функцияларын дәлелді түрде түсіндіру, нақты мысалдармен дәлелдеу. - Құрылымға қойылатын талаптар: Кіріспе – тезисті тұжырымдау; дене бөлімінде 2–3 негізгі аргумент, әрқайсысына нақты мысал; қорытынды – негізгі идеяның қайта тұжырымдалуы және маңызды ойдың түйіні. 2) Эссе құрылымы (орташа мектеп деңгейіне сай) - Кіріспе: тақырыпты таныстыру, түсіндіру және жұмыс істейтін негізгі идеяны тұжырымдау. - Денесі: 2–3 бөлім, жазудың өркениетпен байланысын нақты мысалдармен түсіндіру: - Жазу жүйелері әлеуметтік ұйымдастыру мен білімді сақтаудың құралы ретінде. - Жазудың дүниетаным мен дәстүрлерді бейнелеу функциясы. - Қазіргі уақыттағы жазу мен алфавиттердің эволюциясы, мәдени мұраны сақтап қалу мәселесі. - Қорытынды: негізгі идеяны қайта ұғындыру, жазудың өркениеттің тұрақты дамуына қалай әсер ететінін қысқаша тұжырымдау. 3) Дәлелдер мен мысалдар - Ежелгі өркениеттерге қатысты жалпы, көрнекті мысалдар: клинопись (Сумер), египеттік иероглифтер, Қытай иероглифтері, грек/латын алфавитінің пайда болуы. - Мәдени мұра және дүниетаным: мифтер, діни мәтіндер, поэзия, тарихтың жазылуы. - Қазіргі кезең: алфавиттердің таңдалуының әлеуметтік-саяси факторлары, білімге қолжетімділік, цифрлық әлемдегі жазудың жаңа формалары (мәтін, электронды құжаттар, интернет-мәтіндер). 4) Тілі мен стильі - Ресми, бірақ көркемдік өрнекпен: айқын дәлелдер, келісімдер, салыстырулар. - Ауыстырғыш көпсөзділік пен логикалық байланыс сөздерін пайдалану (сонымен бірге, сондықтан, демек, нәтижесінде т.б.). 5) Эссе үлгісі (Kazakh, орташа деңгейге лайық) Жазу – өркениеттің көрінісі Жазу өнері мен мәдениеттің жетістігі ғана емес, өркениеттің өзегін құрайтын тірегі екенін алғаш түсінген кезде ғана адамзат тарихы жай ғана күнделік жазып қоймай, болашаққа бағытталған ұлт-ұлттардың қоғамын құра бастайды. «Жазу – өркениеттің көрінісі» деген ой көп ғасырлық тәжірибеден туған даналық: кез келген өркениетті елдің жазу жүйесі, дәстүрі болуы керек. Бұл сөз – жазудың адамдар арасындағы байланысты ғана емес, олардың ой-санасы мен дүниетанымын сақтап, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізетін құндылық екенін айқындайды. Ежелгі заманнан бері жазу әлеуметтік ұйымдасудың маңызды құралдары болды. Сумерлердің клинописі басқару ісін жүйелейді, сауда мен суды есепке алу тәртібін белгіледі. Египет иероглифтері – діни мәтіндер мен ғұрыптық күнтізбелерді сақтап қалды. Қытай жазуының идеограммалары дүниеге көзқарасты көркем түрде бейнелеу тәсілін дамытты. Осылайша жазу тек ақпаратты қайта қайталау емес, халықтың дүниеге көзқарасын, тұжырымын, эстетикалық талғамын көрсетуге қабілетті құралға айналды. Әрбір жазу жүйесі өзінің әлеуметтік сұраныстарын: заңның жазылуын, ғұрып пен салт-дәстүрдің тасымалдануын, білімнің ұрпақтан ұрпаққа берілуін өзіне тән формада шешті. Сонымен қатар жазу – мәдениеттің көркем бейнесін де айқындайды. Құрастырушының тілі мен стилистикасы, поэзияның музыкалық үйлесімі, мифтер мен аңыздардың сақталуы – бәрі жазу арқылы жаңғырады. Жазу жүйесі қандай символдармен әманда байланыс орнатса, халықтың дүниетанымы да соған сай қалыптасады: ертегілердегі құдайлар, аңыздардағы қаһармандар, салт-дәстүрдегі рәміздер мәтінде жаңғырады. Қазіргі уақыттағы жазу мен оқуға қолжетімдік әлемдік құбылыс болды. Әр халықтың өз тілінде жазуы оның өзіндік мәдени-тілдік кеңістігін сақтауға мүмкіндік беріп отыр. Әліпбидің таңдалуы ұлттық идентивтікті нығайтуға, білімге тең қолжетімділікке қызмет етеді. Сонымен бірге цифрлану кезеңінде жазу жаңа форматқа көшті: электронды құжаттар, онлайн оқу, әлеуметтік желілердегі мәтіндер – барлығы өркениеттің жазу арқылы дамуының жаңа көрінісі. Қорытындылай келе, жазу – тек ақпарат алмастыру құралы емес, өркениеттің энергиясы, тарихтың көрінісі, болашаққа бағытталған білімнің көзі. Жазу арқылы біз өткеннің үнін тыңдап, бүгінгіні түсініп, ертеңгі өркениетті құраймыз. Сондықтан әр халық өз жазу жүйесін қорғап, оны жаңа буынға жалғастыруы тиіс. Егер қажет болса, бұл эссені қысқартылған нұсқаға немесе нақты класс/жастағы талапқа бейімделген стильге оңай адаптациялап бере аламын. Тек қай сыныпқа арналғанын жазып жіберсең болды.