В-тапсырма. Мәтінді түсініп оқы. Мәтінде қандай мәселе көтерілгенін анықтап, стилін айт. Балама энергия энергияны табиғи шикізаттан емес, қоршаған ор-таны уламайтын, таза табиғи жолмен өндіретін энергия. Балама энергия нездеріне: күн, жел, су, биоотын және геотермальды энергетика жатады Әлемде көптеген елдер энергетикалық дағдарыстан шығу үшін балама энергияны пайдаланады. АҚШ, Канада, Англия, Қытай, Жапон елдері ба-лама энергияны пайдаланады. Күн энергиясы - дәстүрлі емес энергияның бір түрі. Оны пайдалану кездейсоқ емес. Күн энергиясы бітпейді әрі экологияға қатер келтірмей-ді. Сондықтан бұл жаңашыл идеяның болашағы үлкен. Күн - Жердегі тірішіліктің болуына, өзендердің ағуына, желдің соғуына, өсімдіктің өсуіне тікелей әсер ететін бірден-бір энергия көзі. Мұнай, газ, көмір де Күннің арқасында пайда болған. Адамзат Күн энергиясының шамамен он мыңнан бір бөлігін ғана пайдаланады екен. Күн энергиясының 1%-ын ғана пайда-ланса, адамзат бірнеше ғасырға дейін энергетика мәселесін шешеді. Біздің елімізде балама энергияны пайдалану кең тараған жоқ. Мамандардың сараптамасы бойынша, елімізде балама энергияны пайда-лану 1% екен. Оны тарату болашақтың ісі.

Түсінік: мәтінді оқып, мәселені тану және стильді анықтау 1) Негізгі идея (мәселе көтерілген тақырып) - Мәтінде балама (renewable) энергияның маңызы, оның табиғи шикізатсыз өндірілуі және экологиялық таза болуын түсіндіреді. - Әлем елдерінің балама энергияны пайдалану тәжірибесі беріледі, бірақ біздің елде оның деңгейі өте төмен – шамамен 1%. - Мәтіннің негізгі мәселе болып тұрғаны: энергетикалық дағдарыстан шығуға балама энергияны кең көлемде пайдалану қажеттігі және елде оның әлеуетін арттыруға қатысты мәселелер. 2) Мәселе көтерілудің мазмұны - Балама энергия көздері неге маңызды екенін дәлелдеу (күн, жел, су, биоотын, геотермалдық энергия сияқты көздер). - Құбылыстың тиімділігі мен болашақтағы перспективалары туралы болжамдар (күн энергиясының бітпейтіндігі, экологияға зиянсыздығы). - Қазіргі әлемдік практиканы мысалға келтіріп, еліміздегі төмен деңгейін атап көрсету және болашақта тарату қажет екенін нақтылау. 3) Автордың ұстанымы (позиция) - Автор балама энергияны пайдалану қажет екенін қолдайды және оның болашағы ашық екенін айтады. - Күн энергиясының артықшылықтарын акцентті түрде көрсетеді (ұзарған өндіру көзі, экологияға қауіпсіздік, әлемдік тәжірибе). - Елімізде балама энергияны көбейту қажеттігін, бірақ қазіргі уақытта таралуының төмен екенін нақтылап, алға қойған мақсат ретінде “болашақтың ісі” деген үндеу білдіреді. 4) Стиль және тілдік көріністер - Стиль: ақпараттық-үңгімелі (expository)/ақпараттық-ұйымдастырушылық стиль. Мәтіннің негізгі ақпаратын берумен қатар, балама энергияның артықшылықтарын сендіруші көзқараспен көрсетеді. - Тілдік ерекшеліктер: - Фактіге сүйенген сипаттар: балама энергияның түрлері, күн энергиясының қасиеттері, әлем елдерінің тәжірибесі. - Позитивті, үмітпен аяқталатын tone: болашаққа оң көзқарас, таралуының мүмкін екенін көрсету. - Қортындылау және дәлелдер арқылы сендіру: “балама энергияны пайдалану қажеттігі” туралы ұстанымды бекіту. 5) Қысқаша қорытынды - Мәтінде көтерілген негізгі мәселе – энергия дағдарысынан шығудың жолы ретінде балама энергияны кең қолдану қажеттігі және еліміздегі қазіргі төмен деңгейі (ұсынылған 1%) туралы. - Тақырыптың стильі – түсіндіру-ұсыну бағытындағы ақпараттық стиль, кей тұстарда сендірулік элементтер бар. 6) Құндылығын тексеруге арналған сұрақтар (оқу-тапсырмаға көмегіші) - Мәтінде қандай проблемаға ерекше назар аударылған? - Балама энергия көздері қандайғыр түрлері аталған және олардың артықшылықтары қандай? - Неліктен автор балама энергияның таралуын қажет деп санайды? - Қандай дәлелдер арқылы күн энергиясы туралы оң көзқарас білдірілген? - Еліміздегі балама энергияны қолданудың қазіргі деңгейі қандай және оның болашағы туралы не айтылған? Егер қажет болса, осы мәтінді бойынша нақты сұрақтарға жауап дайындап беремін (мысалы: негізгі идеяны қысқаша жаз, автордың позициясын дәлелдермен көрсет, стильді 2–3 сөйлеммен сипаттап бер).