2 қатарға сұрақ 1.Сақ тайпалары туралы жазған қандай патшаның бұйрығына деректер аламыз? 2.Алтын киімді адамның жанынан қандай олжалап табылды? 3.Алтын адам ескерткіші арқылы сақтар туралы қандай мәлімет аламыз? 4.Алтын киімді адамның археологиялық олжасының табылуының тиімділігін көрсеткен 3 Дәлел келтір?

Нысанасы: Сақ тайпалары, Алтын киімді адам (Issyk өзені маңының қорымы) туралы 5-ші сынып деңгейінде түсіндіру. 1) Сақ тайпалары туралы жазған қандай патшаның бұйрығына деректер аламыз? - Біз Дарий І патшаның бұйрықтарынан деректер табамыз. Дарий І-нің Бехистун жазбасында (Парсы империясының патшасының жазбасы) сақтар (Sacae) туралы мәліметтер айтылған. Бұл жазбаларда сақтар туралы географиясы, олардың тұру аймақтары және патшаға бағынғандық туралы мәліметтер кездеседі. Сондықтан жауап ретінде Дарий І патша сейілдерінен алынған деректерді айтамыз. 2) Алтын киімді адамның жанынан қандай олжалап табылды? - Алтын киімді адамның қорымынан (алтығаншы киіммен象) көптеген бай бұйымдар табылды. Оның жанынан: - алтын әшекейлер (алқа, білезіктер, шашбаулар және т.б.) - алтын белдік пен алтын тізбектер - алтын төсеніштер немесе алтынның бөлшектерімен безендірілген киімге арналған элементтер - кейбір алтын қапсырмалар/жеттерлер Саяхат кезінде сақталған қорымда осындай алтын бұйымдары көп болғандықтан, алтын киімді адам жоғары әлеуметтік мәртебелі warrior/жыртқыш элитаның өкілі болған деген тұжырым шығады. 3) Алтын киімді адамның ескерткіші арқылы сақтар туралы қандай мәлімет аламыз? - Бұл ескерткіш арқылы сақтардың бірнеше маңызды мәліметтерін білеміз: - әлеуметтік құрылым: қорымдағы артық байлық пен киім-кешектің көптігі элиталық топтың барын көрсетеді (әскери-рулық үстемдік, батырлар салты). - металл өңдеу мәдениеті: алтынмен толығымен безендірілген киімдер, әшекейлер, зергерлік өнердің жоғары деңгейі туралы мәлімет береді. - әскери-мәдени ерекшеліктер: қорымда қару-жарақ пен атқа байланысты әшекейлер бар, яғни сақтардың атты әскери дәстүрі және жауынгерлік өмір салты айқын көрінеді. - мәдени алмасу және байланыс: алтын бұйымдарда түрлі аймақтардан әкелінген элементтер болуы мүмкін, бұл сауда-және мәдени байланыстардың бар екенін көрсетеді. - өмір сүру дәстүрі: қорымның түрі (көкежақ тәсілімен жасалған қорған) сақтардың өлген адамды ерекше жолмен құрметтегенін көрсетеді. 4) Алтын киімді адамның археологиялық олжасының табылуының тиімділігін көрсеткен 3 дәлел келтір? - Біріншіден, уақыттық пен мәдени кеңесті нақтылау: алтын киімді адамның қорымы дәуірі мен сақтардың элиталық мәдениетін нақты dating-теуге (жинақталған предметтер, киім-кешек түрі) көмектесті; бұл 5 ғасыр BCE кезеңін және сақтардың әлеуметтік топтарын түсінуге септігін тигізді. - Екіншіден, металлургияның деңгейін ашу: алтын бұйымдардың сапасы, жасалу технологиясы (штамптау, құю, түйреу, безендіру әдістері) сақтардың зергерлік өнері жоғары деңгейде екенін дәлелдеді. Бұл өзгелерге қарай металлургиялық даму туралы нақты мәлімет береді. - Үшіншіден, әлеуметтік-мәдени құрылым мен тұрмыс туралы мол мәлімет беру: элиталық қорым болғандықтан, сақ қоғамында батырлар мен билік атқаратындар жоғары мәртебеге ие болғанын, олардың өмір сүру салты, тұрмысы, жауынгерлік дәстүрі айқын көрінді. Сондай-ақ қорымнан табылған заттар бұл мәдениеттер арасындағы байланыстарды (сауда, байланыс жолдары) көрсетеді. Қысқаша қорытынды: - Сақ тайпалары туралы деректер Дарий І патшаның Бехистун жазбаларында кездеседі. - Алтын киімді адамның жанында көп бай алтын әшекейлер мен тұрмыстық бұйымдар табылды. - Бұл ескерткіш арқылы сақтардың элиталық қоғамы, металлургия деңгейі және әскери-мәдени дәстүрлері туралы маңызды мәліметтер алуға болады. - Археологиялық табыс уақыттық дәуірді нақтылауға, зергерлік өнерді түсінуге және әлеуметтік құрылымды айқындауға үш маңызды дәлел ұсынады.