Эссе на казахском языке-«Судың да сұрауы бар

Эссе: Судың да сұрауы бар Қазақ халқының мақал-мәтелдері адамгершілік нормалары мен өмірлік тәжірибені шағын формамен жеткізетін құнды тұжырымдар. Олардың бірегейі – «Судың да сұрауы бар». Бұл сөздің мәні тереңде жатыр: тіпті күнделікті тұрмыста қажетті су да пайдаланған үшін белгілі бір шарттарды талап етеді. Яғни еңбек, көмек, қызмет көрсетудің де өз ақысы, өз талаптары болады. Осы мақал арқылы біз адалдық, сыйластық, өзара әділдік мәселелерін қарастыра отырып, адамдар арасындағы қарым-қатынастың қандай болуы тиіс екенін байқаймыз. Мәні туралы ой: неге «су» десек, суға да сұрау бар? Су — адам өмірінің маңызы зор ресурсы. Ол бізге қажет нәрсені асырады, қажет болса көмек ретінде беріледі. Бірақ оны пайдалану үшін де белгілі бір шарттар керек: уақытында қайтару, өзіне лайық тиісті төлем, сыйластықпен қарау. Осы себептен суға да сұрау бар болып шығады. Мақал бізге «бір нәрсенің құны бар болса, оған лайықты сый-мәтін де болуы тиіс» деген өнеге береді. Яғни ақша, уақыт, еңбек сияқты ресурстар жетіспейтін заманда адал бағасын білу қажет. Тарихи-фольклорлық контекстке көз жіберсек, бұл сөз салтқа айналған өмірлік шындықпен байланысты. Ет-жайылым, еңбек және айырбас дәстүрлері көшпелі және ауылдық қоғамдарда өте маңызды болды. Қайырымдылық пен көмектескенге ризашылық білдіру, алған нәрсеге лайықты қайтарым жасау ғұрпында — «су сұрауы бар» деген ұғымның әлеуметтік орнын көре аламыз. Егер адам көмегін көрсетсе, ол да жауапсыз қалмайтынын, өз кезегінде басқа біреуге қажет жағдай туғанда қолдау алып қалатынын ұқтыртады. Мақал тек экономикалық шектемелікті емес, этикалық келісімді, өзара жауапкершілікті жоғары қояды. Қазіргі өмірге қолдану тұрғысынан қарағанда, бұл қағида көп нәрсені түсіндіреді. Мектепте, үйде, көрші-қолсұққан жағдайда да адамнан қандай да бір қызмет немесе көмек сұралса, оған лайықты төлем немесе сый- debts емес, тәлімді қарым-қатынас қажет. Мысалы, көршіміз көмек сұраса, оның уақытында қайтарылатынына сенім артамыз; мұғалімнің сынықтағы өресі бізге деген құрметтің белгісі. Сондай-ақ нарықтағы қызмет көрсетушіге талап қойғанда немесе кәсіпқой маманның еңбегін бағаламақ नसақ, біздің міндетіміз — әділ баға мен сыйластықты сақтау. Осылайша «суға сұрау бар» қағидасы адамдар арасындағы өзара құрмет пен сенімді нығайтады. Бұл мақалдың түпкі мәні – тең құқықты қатынасқа шақыру. Адал еңбекке, еңбеккерлердің еңбегіне құрмет көрсету – қоғамның құрамдас бөлігі. Егер біз ешқандай шартсыз бәрін тегін қабылдай берсек, жұмысты алмай қалу, қызметтің төмен деңгейде бағалануы сияқты келеңсіздіктер пайда болуы мүмкін. Сондықтан әрбір қызмет, кез келген көмек белгілі бір талапқа, төлемге немесе алмасу түріне ие болуы мүмкін. Бұл — ынтымақтастықты күшейтетін, адамдарды жауапкершілікке тәрбиелейтін механизм. Дегенмен, «Судың да сұрауы бар» дегенді дұрыс түсіну маңызды. Бұл тұжырымды теңсіздікке айналдыруға болмайды. Мақалдың мақсаты — еңбек пен қызмет көрсетудің құнын түсіну, ал үйреншікті адамдар арасындағы қарым-қатынасты әділ түрде басқару. Айырбастаудың шекараларын дұрыс белгілеу керек: қажет болса көмек көрсеткен адамға алғыс айта білу, алға қойған мақсатқа сай қайтарым талап ету, бірақ көмекті алғағы жолға айналдырмай, ынтымақтастықты нығайту керек. Мұндай көзқарас қоғамда әділдік пен жауапкершілікті арттырады. Сонымен, «Судың да сұрауы бар» деген мақал біздің күнделікті қатынастарымызға нақты бағдар береді. Ол еңбекке, ресурстарға және көмектесуге деген адалдық пен сыйластықты талап етеді. Бұл қағида тек материалдық төлеммен шектелмейді: уақытымен қайтару, сөздік қолдау, жасалған көмектің қажет затқа ие болу сияқты ұтымды және ақылға қонымды тәсілдер де бар. Қоғамда осындай өзара талаптар сақталса, адамдар бір-біріне сенімді болады, қарым-қатынастар ұзаққа созылады, ал қажетті нәрсе де өз уақытымен және өз орнына келеді. Қорытындылай келе, «Судың да сұрауы бар» мақал-мәтелі жастарға еңбек пен көмектің құндылығын үйретеді. Ол өзара сыйластық пен әділдікке негізделген қатынастарды қалыптастырады. Қарт адамнан баламаға дейін, әрбір адам өз рөлін түсініп, көмектескені үшін лайықты құрмет пен қайтарымды күтеді. Осы принципті күнделікті өмірге енгізсек, қоғамымызда саналы, әділ, ынтымақшыл қарым-қатынастар артады. Судың да сұрауы бар екенін ұғыну — өзімізге және айналамыздағы адамдарға деген ықыласты, жауапкершілікті арттырудың көрінісі.