1-тапсырма Берілген үзінді қай кейіпкер туралы? Кейіпкер бейнесін гуманистік тұрғыдан талдаңыз. Дескриптор: -берілген үзінді қай кейіпкер туралы екендігін анықтайды -кейіпкер бейнесін гуманистік тұрғыдан талдайды; Шығармадан үзінді Кейіпкер бейнесіне тән адамгершілік қасиеттерді ата батырлығы алашка аян. аруақты кур атынан Көп калмак болмаушы ма ед коркак Наркескен, орттей ескен, кайтпас болат ... капатымды калай жанм?! Жорыкка қу калмакка жүрдім неге? Тобына көк бөрідей кірдім неге? Тәтті бал, балауса тал жас сұлулы Кор болғыр екі көзім, көрдің неге? Жок, алде, жок, жок... Одаг... өлтірдім бе Інімді алты алаштың намысы үшін?! да сол сұлуга тәтті балдай, Мөлдіреп караушы еді козі талмай. Мас болып, дене түгіл, жаны елжіреп, Жуккандай сол саулені демія алмай. Алайда бұзлык ойдин аулак еді. Сұлуға Таірі коріп табылгандай. Жанса да жап-жас сұм еду кыз Коп замал жүрді бірак коз де салмай.

Түсінікке алу мақсатында міндетті тапсырманы орындап, үзінді бойынша кейіпкерді анықтап, гуманистік тұрғыдан талдап берейін. 1) Кейіпкерді анықтау - Үзіндідегі аты айқын көрінеді: Наркескен. Осы атпен келетін жолдардан бейне бір батыр ұлтының ерлік образын сипаттайды: «Наркескен, орттей ескен, кайтпас болат ...». - Сондықтан бұл үзіндінің кейіпкері – Наркескен батыр (келесі эпикалық контекске байланысты нақты шығармада оның бейнесі солай танылады). Қысқаша мазмұнға сүйенсек, мұнда: - батырлық, ел намысы үшін күрес, борышқа беріктік сияқты қасиеттер көрініс береді; - бір қарағанда махаббатқа деген нәзік сезім, сұлулыққа деген ынты-шындық та баяндалады; - сонымен бірге өз әрекетінің моральдық салдарын сұрау, «Өлтірдім бе?» сияқты ішкі дау-талқы да бар. 2) Гуманистік тұрғыдан талдау – негізгі идеялар Гуманистік талдау дегеніміз — адамгершілік құндылықтарды, тұлға ретіндегі ішкі конфликтілерді және адамзатқа тән басқа да әлсіздік-қуаныштарды объективті көрту. - Құндылықтар мен батылдық (ерлік): - Наркескен бейнесі батыр ретінде ел намысы, ұлт бірлігі сияқты жоғары мақсаттар үшін әрекет етеді. Бұл оның қоғамдық борышқа бағынғанын көрсетеді. - «көк бөрідей кірдім» сияқты эпитеттер арқылы оның ерлік және табандылық бейнесі айқындалады. - Тәндік сезім мен гумандық сезімталдық: - «Сұлуға тәтті балдай, Мөлдіреп қараушы еді көзi талмай» жолдары арқылы оның сұлулыққа, махаббатқа деген сезімі бейнеленген. Эрлік пен күшке қарама-қарсы нәзіктік, адамға тән сезімталдық да көрінеді. - Бұл – адамның толық мәнінде «батыр» болуы мүмкін екенін, жүрек жұмсақтығын да қамти алатынын көрсетеді. - Қарым-қатынас пен моральдық дағдарыс (ішкі конфликт): - «Інімді алты алаштың намысы үшін?!» деген жолдар арқылы қоғамдық борыш пен отбасы, туысқандық байланыстар арасындағы қайшылық ашық көрінеді. - «Жок, алде, жок... Одаг... өлтірдім бе» деп сұрау, өзінің іс-әрекетінің моральдық салдарын түсінуге ұмтылуы — адамның өз ісіне баға бергендегі ішкі дау-дамайды көрсетеді. - Бұл көріністер гуманистік тұрғыдан адамның жауапкершілігі, қателігін қабылдау, өкіну сияқты дүниелерді талдауға мүмкіндік береді. - Этикалық-қоғамдық кодекстарға сын: - Үзіндідегі батырлық кодекстер (ел намысы, оның қорғауы) мен жеке сезімдер/гумандық құндылықтар арасындағы байланыс суреттеледі. - Гуманистік оқу бойынша адам қанша күш-жігер жұмсаса да, жеке өмірге, махаббатқа және отбасына деген сезімнің даусын да есту маңызды болып табылады. Яғни кейіпкер тек қана «қатал» немесе «құдіретті» бейне емес, ішкі əңгімелері бар, күреске түскен адамның бейнесі ретінде қабылдануы керек. - Адамгершілік қасиеттердің нақты атауы (үзінді арқылы көрінетін): - Батылдық, ерлік - Намысқа беріктік, ұлттық/ұлттық намысқа құрмет - Қайырымдылық пен сезімталдық (махаббат пен адамгершілік арасындағы тепе-теңдікке ұмтылу) - Сенімге қарсы күмән, өкіну, өз іс-әрекетін талдау қабілеті - Адекватты self-control (ықпалдан айырылмай, ой-өрісін ұстай білу) 3) Қорытынды - Үзіндідегі Наркескен бейнесі гуманистік тұрғыдан өте көпқырлы тұлға ретінде ұсынылады: ол бір жағынан батырлық пен қайсарлықтың символы, екінші жағынан ішкі дау-дамасымен, сезімге ие болуымен, отбасына деген адалдықпен көрініс табады. - Мұнда адамның жоғары идеалдары (ел намысы, борыш) мен жеке өмірді құрайтын сезімдер арасындағы конфликтілер көрініс табады. Бұл бейнені гуманистік тұрғыдан қызықты әрі толыққанды етеді: ол тек сыртқы ерліктің емес, ішкі адамгершілік тартыстардың да көрінісі. - Егер қажет болса, басқа бөлімдердегі үзінділермен салыстыра отырып, Наркескеннің гуманистік бейнесін тереңірек қарастырып беруге болады. Егер сізге басқа кейіпкерлер бойынша да осындай талдау керек болса, мәтінді тағы жіберіңіз – салыстырмалы талдауға көмектесемін.