скелетке доо кеткенде берилүүчү биринчи жардам. "Кыргызский язык"

Бул тапшырма Кыргыз тилинде биологиялык түшүндүрмө formatында берилген. Тест боюнча: “Скелетке доо кеткенде берилүүчү биринчи жардам” тууралуу көбүрөөк түшүндүрүп, кадам-кадам алгоритмди көрсөтөм. Эскертүү: бул жалпы кеңештерден гана турат. Үчүрүүчү кырдаалда тез жардам кызматын чакырыңыз жана дарыгердин текшерүүсүн күтүңүз.

Скелетке доо (бөлөккө) кеткенде белгилери

• күчтүү чыңалуу жана ооруу, кыймылдоодо кыймылсыздык же деформация (эмнеге карабастан же айланып кеткендей көрүнүш);
• шишик, күйүү сезими;
• теринин бузулуп, кан кетип жатса (ачык-fracture);
• зақымданган аймактын такылдоосу (crepitus) же аномалдүү кыймыл.

Алгачкы жардамды көрсөтүү алгоритми (пошагово)

1. Коопсуздук жана чалуу

• Өзүңүздү жана жабырланган адамды коопсуз чөйрөдө калтырыңыз.
• Жаңылыш кырдаал пайда болбосо, тез жардам кызматына чалыңыз (жергиликтүү номурду колдонуңуз).
• Эгер адам башын же мойну менен байланышкан оорунун күмөнү болсо, айланбашы керек эмес; башка адамдын жардамы менен тез жардам чакырыңыз.

2. Жаракатты баалоо

• Жабырлануучу дем алып жатат жана жүрүп жатат деп текшерүү.
• Чынак деформация бар же жоктугун, кан кетип жатса-жатпасын баалоо.
• Эгер ашыкча кан кетсе, таза сөзкөнчү менен канды токтотууга аракет кыласыз (жабык бинт же таза столдору менен).

3. Кан кетсе биринчи жардам

• Канды токтоткуч бинт менен жайгаштырып, жеңил басып салып туруңуз.
• Кан кургак жана таза болушу үчүн мүмкүндүк болсо таза бинтик же миндек карматуу колдонгула.
• Кан токтой элек болчуда дарыгерге жеткирүү үчүн иммобилизацияны токтотпогуз.

4. Иммобилизациялоону (көңүлчөк болбосо да) жасоо

• Эң негизги максат — ыргытып же кыймылдатпоо, зақымдын андан ары күчөөсүнө жол бербөө.
• Жабырланган бут же колду жаракат алган деңгээлден ылдый жана үстүнөнөн көбүртүп, андан кийин катуу зат менен иммобилизацияла.
• Катуу заттар: катуу кагаз, тақтай, бутурма же ийкемдүү зат менен иммобилизациялоо мүмкүн. Аялдан, түнөн же көйнөктөн көмөк алып, жабырлануучунун денесине окшогондой күйүп койгуч.
• Горго, колго:
  • Колго кырсыкка каршы велкещение: колду айбан менен же шалбар менен калтырып, ийкемдүү бойдон түнөк кылып (“шал」 же сандык) колдун айлант-тоолоруна чейин токтотуп коюңуз.
  • Аякка: бутту дөмөндөн бутка чейин (белгилей турган аймактардан) катуу зат менен иммобилизациялоо; бутунун артына жана эки dierдин арасында тиричиликти коопсуз кылып байлап коюңуз.
• Эгер ачык fracture болсо (таратылган бычактай): жөкө менен аймакты таза жана стерильдүү кылып, канды токтотууну биринчи орунда коюп, ачықтукту өзүнчө жабуу.

5. Spine (урматтуу мурун) же мойно-сураныштуу жаракаттарды болжао

• Эгер мойнуң же арка менен байланышкан жаракатка шек бар болсо, адамды кыймылдатпоо керек. Көз бурулуп же башты уулуу коюп, мойнуна кыймыл салбоо керек.
• Гадаттагы айлануу баптерийүү (head stabilization) мүмкүн болсо, жардамчы бирге башын ордунда кармап турар.

6. Шокко каршы жана баалоо

• Эгер жабырлануучу чалкып, терлейт, кулпүлөп, денеси суук болсо — шок белгиси бар болушу мүмкүн. Жылы жана эсебине жайгаштырып, көзөмөлдөңүз.
• Тамак-аш же суусундук берүү кереги жок. Эмес болсо, хирургия талап кылынат.

7. Бекитүү жана мектепке даярдык

• Эмтихан же операция керек болушу мүмкүн экенин эстеңиз: иммобилизация жасалганга чейин жана кийин дарыгерге кайрылуу зарыл.
• Балдардын жашы маанилүү: бирок ар дайым жеңилдетүүлөрдү ыйгарбастан.

Эмне жасашпы же эмне жасашы керек

• Эмне жасашы керек:

  • Жабырлануучуну коопсуз жайга койгула.
  • Тез жардам чакырыңыз.
  • Жок болбосо да кан кетсе, таза бинт менен канды токтотуңуз.
  • Иммобилизациялоо жана сүзбөстөн, жаракатты күчөтпөө.
  • Эгер ашыкча кыймылсыздык жок болсо — колго же бутка иммобилизациялоо.

• Эмне жасашы сунушталбайт:

  • Сөөк жумшак жерден шыбырткылатып койбоо (көпчүлүк учурларда сөөк тушпалмайт).
  • Жабырлануучунун башын жайпап коюп кыймылдатууга аракет кылуу.
  • Ооруну жеңилдетүү үчүн айрыкча күчтүү азыктар бергенче дарыгердин жардамы жок.

Кыскача чыгаруусу

• Скелетке доо келгенде негизги түшүнүү: коопсуздук, тез жардам, канды токтотуу жана зақымдан башка аймакты иммобилизациялоо.
• Ачык же жабык fracture болушу мүмкүн; ачық болсо аймакты жука зат менен коргоп коюңуз.
• Эми дарыгердин текшерүүсүнө жеткирүүнү улантыңыз.

Эскертүү

• Бул маалымат жалпы билим берүү максатында гана. Эч кандай реальный медициналык кеңештин ордуна болбойт. Эмнегедир кырдаалдарда тезHelp кызматына чалгыла жана дарыгердин көрсөтмөсүнө ылайык кадам алыңыз.