Скелетке доо кеткенде берилүүчү биринчи жардам Кыргызский язык

Задача: Скелетке доо кеткенде берилүүчү биринчи жардам (Кыргыз тили) Маани: Бул жалпы таштамо көрсөтмө. Өтүнүп турат, мүмкүн болушунча тез жардам чакырыңыз жана көмек көрсөтүүчү медициналык кызматкерлерге кайрылыңыз. Эч кандай учурларда да өз алдынча себелеп, сүйүктүү мүшө кула албай калбаңыз. 1. Алгачкы чаралар (үчүн жалпы коопсуздук жана баа) - Эми тез жардам кызматын (же жергиликтүү тез жардамды) чалыңыз. Эмне кылып жатканды маалыматыңызды түшүндүрүп бериңиз. - Эгер кырсык чоң кан кетире турган болсо же баш-микрока, өмүргө коркунуч туулуп жатса, эң биринчи негизги дем алуу жана жүрөктүн иштешин текшериңиз. - Эмне көрүп жатсаңыз да, адамды кыйла кыймылдатпаңыз. Скелетке доо болсо, өзүнөн-өзү кыймылдаткан болсо да, жаракат алган тарапты кыйратпаңыз. 2. Белгилери кандай? - Кыймылсыздык, ооруу менен улам бийиктен түшүп кетүү, жерге же боёкко таянуу. - Сөөктүн сырткан көрүнүп калса (ачык фрактура) же дененин бир бөлүгү өтө оор болуп көрүнсө. - swelling (ыдыралып) жана боёктоо. 3. Үчүрөтүүдө эмне кылуу керек (иммобилизациялана турган учурлар) - Ар дайым сүйүктүү тарапты кыймылдатпаңыз. Фрагментты түздөө максатында өз алдынча түшүнбөскө аракеттенбеңиз. - Иммобилизациялоо үчүн жөргөлгөн бөлүгүн жайгаштырыңыз. Жаңы батареялар, бутка, колго же бутко карай жама калтырып койсо болот. - Жакшы шартта таза стерильдүү дөнгөлө чапчып, кан айланып турган болсо канды токтотууга аракет жасаңыз, айрыкча ачық фрактура болсо. 4. Жарытылган же ачык фрактура болсо (open fracture) - Жаракат жерди таза стерильдүү дөөн менен калкалап, аймакты аздап кысым көрсөткөнчө басып туруңуз, бирок сөөк менен канды эч качан баш менен кайра койбоонуз. - Кан агып жатса, аймакты жайкын басып туруңуз, бирок чектөөгө аракеттенбеңиз. - Белгисиз болсо, биринчи очоктон кийин гана тез жардам чакырыңыз. 5. Иммобилизациялоо үчүн пайдалуу ыкмалар (практикалык жол-жобо) - Колдун (көлүр) фрактурасы: - Бүркүл түрүндө моңокту колду ийне менен бүгүп, аймакты жайгаштырыңыз. - Forearm-ды денеге жакын жагынан жайгаштырып, моюндун айланасында сыпырып коюу (шийлок же чапчып). Эми калың салфетка же байпакты колдонуп, колдун түбүнө чейин чарпып коюңуз. - Шылыктай сланг (шарф же сүлгү) менен мойнуна түпөйтүп бекитип, колду жайгаштырып туруңуз. - Тең калган буттук фрактурасы (аяк же жамбаска чалдыккан): - Фрагментти өзүнүн аймакында оңдоп койбооңуз. Аякты же бутту жанына тартпай, өз ордуна жайгаштырып коюңуз. - Жеңилденген салмактагы колдонуу менен сүрө, сөрө, же катмары бар катмардын арасынан глобус түрүндө иммобилизациялоо. - Бутту жайгаштыруу үчүн буттун алдында жана төмөндө окшоштуруп тизип коюңуз. Экинчиден, буттун жанындагы салфетка менен котункө же ийрк айланасында бекитип коюңуз. - Т danış аймак үчүн жалпы ыкма: - Кесте сыяктуу бинт же шырмау менен аймакты турукташуу. Сөөктү ал урмат менен тигип коё тургандай жылгач эмес. - Эгер мүмкүн болсо, иммобилизацияны жанына байланышкан дене бөлүктөрүнө карата узак аралыкка созуп койбоңуз (мисалы, учтуу өнөктөдө). 6. Эдейтүү жана мүмкүнчүлүктөр - Оңойболууда, түшүм: Dimilვე? - Адамдын абалына көз салып турасыз: дем алуулукту, мунайдап жатканды текшериңиз. Жүрөктүн кыска убакытта, титрдин баасын өткөрүп берүү үчүн. - Ашыкча күч көрсөтүү же тамак-аш берүү (мысалы, операция жөнүндө) керек эмес. Эгер мүмкүн болсо, тамак-ашты берүүгө кабыл алып койбоңуз, анткени операция мүмкүнчүлүгү бар болушу мүмкүн. 7. Эмне белгилүү учурларда дүкөнгө кайрылуу керек? - Катаал ооруу, курч боёктоо, кан агуу, белгилүү жайларда кызыл же карат рангтык түстөр. - Колу же буту сөөктөп калгандай көрүнүп, сезимначала кыскарып кетсе. - Ачык фрактура, сөөк шакекче же чөйрөдө деңиздө көрүнүп калса. - Эч кандай жардам жок болсо же абал күчү менен начарлап кетсе. 8. Мындай учурда дайындалган сөздөр (кыска көрсөтмө) - Кыргызча: “Сак болбо!” “Тез жардам чакырып, айланып турайын.” - Русча: “Не двигайте конечности, ждать помощи.” Эскертүү - Бул жалпы үйрөтмө. Эң негизгиси – өзүнө-өзү тармактарды так аймакта оңдобоону жана мүмкүн болсо тез жардам чакырганыңыз. Медициналык жардам керек болсо, аны алдырып коюңуз. Кийинки кадамдар - Эгер сизде ашыкча суроолор бар болсо, кайсы бөлүк боюнча көбүрөөк түшүндүрүп берүүнү кааласаңыз, конкреттүү кырдаалды көрсөтсөңүз, мисалы: колдун, буттун ачык фрактурасы маалында кандай иммобилизация кылуу керек экенин тактап берейин.