Гулдун тузулушу

Тилекке каршы кайсы деңгээлде экенин билип алсак жакшы болмок, бирок “Гулдун тузулушу” тууралуу негизги маалыматты Kyrgyzче түшүндүрүп коёюн. Гүлдүн негизги бөлүктөрү (структурасы) - Периянг (Perianth) – гулдү айлантып турган сырткы бөлүк. - Каликс (sepals) – гулу сырттан коргогон жашыл же башка түстөгү элементтер. - Корона (petals) – гүлдүн түстөрү менен кызыктуу көрүнүшүн түзүп, көбүнө липтик же таңымдылык функциясын аткарат. - Андроцейм (Stamen) – гүлдүн эркек бөлүгү. - Филамент (filament) – антенна окшогон сымдап узун токою. - Антер (anther) – pollen (үйкөлгөн гүлдин уюгу) өндүрөт. - Гиноцейм (Gynoecium) – гүлдүн айкөл бөлүгү. - Карпел (carpel) же пистиль (pistil) – негизги гүлтүү органдар. - Стigma (stigma) – тийген pollenдарды кабыл алат. - Style (style) – pollenдарды антеннага жеткиретүүчү жол. - Ovary (ovary) – окуялардын урнасы; ичинде овулумдар (ovules) бар. Fertilизация соңунда эмбриондук тумша же жемиш пайда болот. - Рецептакле (receptacle) – гүлдү негизге бекитип турган дөңгөлөктүү бөлүк (гүлдүн өсүмдүккө жайгашкан негизи). Гүлдүн түрлөрү (түрлөрү боюнча кыска классификация) - Толук (complete) гүлдөрдө төрт бөлүк (каликс, корона, андройцейм, гиноцейм) бар. - Толук эмес (incomplete) гүлдөрдө кеминде бир бөлүк жок болот. - Ыйык-түрү боюнча: - Perfect (биосүрөт/бириккен) гүлдөрдө эркек жана айкөл органдар бир гүлдө бирге болот (андроцейм + гиноцейм). - Imperfect (айкөл/айкөл эмес) гүлдөрдө бир гана эркек же бир гана айкөл органдар болот (мисалы, талаа түпкү гүлдөрү, күрүч улгусу ж.б.). - Симметрия боюнча: - Actinomorphic (көп тараптуу) гүлдөр. - Zygomorphic (бир тараптуу) гүлдөр. - Гүлдүн жайгашуусу: - Мономорфтүү/полик? — гүлдүн өз алдынчалык туурасы. Кыскача маанилүү түшүнүктөр - Гүлдүн өнүгүшү ар бир бөлүктөн (периянг, андройцейм, гиноцейм) айрымдарды алпоого байланыштуу. - Ovary ичинде овулумдар бар, алар fertilизациядан кийин түшүмдө жана жемишке айланат. - Гүлдөрдүн түрлөрү жана симметриясы өсүмдүктүн туруштук беруусүнө жана чаңдоочу кызматташтыкка таасир берет. Эгерде керектүү болсо, мен: - айкөл кызматташтыгынын же андан ары детальдуу версиясын (мисалы, үстүңкү, төмөнкү, аралык овари позицияларына чейин) түшүндүрүп бере алам; - же кеп менен түзүс диаграмма/schematic схемасын түзүп берүүгө даярмын.