Юнеско туралы ақпарат

Мақсатты ақпараттық қысқаша түсіндірме (Kazakh)

• Негізгі мәні: ЮНЕСКО (Ұйымның толық атауы — Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, Ғылым және Мәдениет Ұйымы) әлемдік бейбітшілік пен тұрақтылықты білім, ғылым және мәдениет арқылы нығайтуға бағытталған халықаралық ұйым. 1945 жылы құрылған, штаб-Парижде орналасқан.

• Негізгі мақсаттар:

  • Білімге қол жеткізуді жақсарту және білім сапасын арттыру (EFA, кейіннен білімді тұрақты дамытуға көшу – Education for Sustainable Development, ESD).
  • Ғылымды дамыту, инновациялар мен су ресурстары, климат өзгерістеріне қарсы күрес сияқты мәселелерді шешуге көмектесу.
  • Мәдени мұраларды қорғау, тілдік әртүрлілікті сақтау және мәдениетаралық диалогты қолдау.
  • Коммуникациялар мен ақпаратқа еркін қол жетімділікті қамтамасыз ету.

• Құрылымы:

  • Жалпы конференция (General Conference) – барлық мүше мемлекеттердің жоғары органы.
  • Атқарушылық кеңес (Executive Board) – күнделікті басқару мәселелері.
  • Бас кеңсесі (Secretariat) – күнделікті қызметті атқарады; Бас директор басқармасы.
  • Аймақтық және халықаралық үйлестіруші бөлімшелері/жұмыстар.
  • Жобалар мен желілер: UNESCO Chairs, Associated Schools Network (ASPnet) сияқты әріптестіктер.

• Мүшелігі:

  • Кемінде әлемнің көпшілігі мемлекеттері мүше болады. Ресми санақ бойынша ЮНЕСКО-ның 193 елге мүше екендігі жиі айтылады; сондай-ақ кейбір елдер “Associate Members” сияқты формалар арқылы ынтымақтастыққа қатысады.

• Негізгі салалары (бейіндік бағыттары):

  • Білім саласы: білім беру сапасын арттыру, білімге әділ қол жеткізуді қамтамасыз ету, жауапкершілікті ерікті ғаламдық гражданинге тәрбиелеу.
  • Ғылым саласы: табиғи және әлеуметтік ғылымдар, су ресурстары, климаттық ауысымға бейімделу, зерттеу мәдениеті.
  • Мәдениет саласы: мәдени мұраларды қорғау, әлемдік мұра тізімі (World Heritage), ұрпақтан ұрпаққа өтетін мәдени мұралар (Intangible Cultural Heritage), мәдени әртүрлілікті қорғау.
  • Коммуникациялар және ақпарат саласы: сөз бостандығы, ақпаратқа қол жеткізу, білімге ашық ресурстар және цифрлық білімге қолдау.

• Әлемдік мұра және маңызды конвенциялар:

  • World Heritage (Дүниежүзілік Мұра) бойынша конвенция (1972) – мәдени және табиғи мұраларды қорғау және тізімге енгізу процедурасы.
  • 1954 жылдың Хааг конвенциясы – соғыс уақытында мәдени қасиеттерді қорғау.
  • 1970 жылдың Конвенциясы – мәдени мұраның заңсыз тасымалдануы мен жәдігерлерінің саудасын тоқтату.
  • 2001 жылы суасты мәдени мұраларын қорғау конвенциясы.
  • 2003 жылдың Интangible Cultural Heritage (бойдақ емес материалдық мұра) конвенциясы.
  • 2005 жылғы Мәдениеттік Экспрессиялардың Дербестігін Қорғау Конвенциясы.

• Нормативтік және жобалық қызмет түрлері:

  • Халықаралық конвенциялар арқылы нормалар мен стандарттарды қалыптастыру.
  • Жобалар арқылы білім, ғылым және мәдениет салаларында елдерге техникалық және қаржылай қолдау көрсету.
  • UNESCO Chairs, ASPNet сияқты академиялық және білім беру желілері арқылы білім беру сапасын көтеру.
  • World Heritage Centre, Intangible Heritage, Memory of the World сияқты бағдарламалар арқылы нақты мұра объектілерін қорғау және танымал ету.

• Қалай жүзеге асырылады:

  • Мемлекеттер өздерінің ұлттық nomination-дарын ұсынады; сайттар мен объектілер UNESCO-ның факторлық тексерістері арқылы тізімге енгізіледі.
  • Қаржыландыру негізгі түрде мүше мемлекеттердің жылдық үлестірімін (assessed contributions) және ерікті жарналарға негізделген.
  • Көпұлтты серіктестіктермен, басқа БҰҰ агенттіктерімен, ғаламдық және аймақтық ұйымдармен ынтымақтасады.

• Қауымдастыққа пайдалы ақпарат көздері:

  • UNESCO-ның ресми сайты және сектортар бойынша бөлімдері (Білім, Ғылым, Мәдениет, Баспа/Ақпарат).
  • World Heritage Centre беті – мұра нысандары, қорғау жобалары.
  • Интangible Cultural Heritage және Memory of the World бағдарламалары туралы материалдар.

Егер сізге қандай да бір тақырып бойынша тереңірек түсінік керек болса (мысалы, белгілі бір конвенцияның шарттары, World Heritage-ке номинациялау процесі, немесе Қазақстандағы UNESCO жобалары), сұраңыз — сол бойынша нақты бөлімді толықтырып беремін. Сондай-ақ емтиханға дайындалуға арналған ықшам конспект жасай немесе сұрақ-жауап түріндегі оқу материалын ұйымдастыра аламын.