1)Тұлғалар бейнесін ашу; 2)Ремарсаны анықтау; 3)Талдау;

Жақсы сұрақ. Мына үш аспект бойынша дайындық жоспарын ұсынып жатырмын. Оны оқу материалына сай бейімдеп қолдануға болады. 1) Тұлғалар бейнесін ашу - Мақсаты: шығармадағы кейіпкерлердің сипаттамасын айқындау, олардың мінез-құлқы, мотивациясы, даму жолы қалай берілгенін түсіну. - Негізгі түсінік: - Тікелей сипаттау (direct characterization): автор немесе кейіпкер өзіне қатысты нақты мінез-құлқымен көрінеді. - Жанама сипаттау (indirect characterization): әрекет, сөйлесу мәнері, ой-толғаныс, басқа кейіпкерлермен қарым-қатынас арқылы ашылады. - Негізгі әдістер: - appearance (көрініс), жасқаншақтық, киім, дауысы, мінезі. - сөйлеу мәнері мен репликалары. - іс-әрекеті, шешімдері, қимыл-қозғалыстары. - ой-пікірлері, ішкі монологы (егер бар болса). - басқа кейіпкерлердің көзқарасы мен реакциялары. - рөлдік орны мен әлеуметтік-қоғамдық контексті. - Құрастыру жоспары (қысқа жұмыс үлгісі): - Кейіпкер кім? (аты, әлеуметтік статус) - Қандай жолмен танынады? (қарапайым сипаттамалар не мінез-құлқы) - Неліктен осындай мінез көрсетеді? (уәждер, мотивациялар) - Қандай дағдылар, әлсіздік, даму бағыты бар? - Қарама-қайшылықтар не арқылы көрінеді? - Көрсетілген дәлелдерден үзінділермен (жақшаға бет/параграф нөмірін көрсетип) талдау. - Ескерту: - Әр дәлелге қысқаша талдау қосу (неліктен бұл қасиет karakterді көрсетеді?). - Тақырыппен және идеясымен байланысын үлгілеу. 2) Ремарсаны анықтау - Түсінік: ремарса (remarque/ремарка) – автордың немесе баяндаушының қосымша ескертпесі, түсініктемесі немесе баға_toқталу_ықпалын беретін жолдар. - Құндылықты смыслы: - Нақты ремарса мәтіндегі оқиғаның мәнін түсіндіреді, оқырманға автордың көзқарасын көрсетеді. - Ирония, сатира, сын, тақырыпқа баға беру сияқты функцияларды атқарады. - Фон/бағытты белгілеу арқылы оқиғаның mood-ін өзгертуі мүмкін. - Қадамдар: - Ремарс қай жерде орналасқанын тап (наратан шығармада авторлық/баяндаушы ремаркасы ме, кейіпкердің ішкі ойларының белгісі ме?). - Ремарсін кім айтады? (автор, баяндаушы, кейіпкердің өзі ме? – сөйлеу тілі не формасы?) - Қандай функция атқарады? (ақпарат беру, баға беру, үн көтеру, күту/күдік тудыру, түсінік деңгейін арттыру, тақырыпқа қосымша мағына беру). - Қандай тілдік құралдарды қолданады? (ирония, эпитет, каламбура, пафос, күшті сөздер). - Оқырманға қандай эффект береді? Қандай сұрақтар туады? - Құрастыру жоспары: - Ремарс орналасқан жерін дәйектеу (мәтіннің қай бетінде/қай абзацта). - Ремарс қандай мақсатқа қызмет етеді? - Оның кейіпкерлерге, оқиғаға, тақырыпқа қандай әсері бар? - Мысал үзіндімен дәлелдеу (сілтемені көрсет). - Ескерту: - Ремарсқа байланысты бірнеше талдауды түйіндеп, жалпы идеяның түйінін көрсетуге тырысу. 3) Талдау - Мақсат: жоғарыдағы екі компонентті біріктіріп, шығармадағы идеялық-ұйымдастырушылық желіні түсіндіру. - Жоспар құруға арналған құрылым: - Кіріспе: - Бөлімнің атауы/шығарма туралы негізгі мәліметтер (авторы, атауы, уақыт, контекст). - Тезистік тұжырым: персонаждардың бейнесі мен ремарс қалай тақырыпқа қызмет етеді? - Негізгі бөлім (3–4 бөлімге бөлуге болады): - Бөлім 1: Тұлға A-ның бейнесін ашу қалай жүзеге асырылғанын талдау (тиісті дәйектер және ремарстан алынған қорытынды). - Бөлім 2: Тұлға B-ның бейнесін ашу және оның контекстегі рөлі. - Бөлім 3: Ремарсаның қызметі мен функциясы. Түсіндіру: ол қалай образдарды байланыстырады, қандай идеяны күшейтеді. - Бөлім 4: Тақырыпқа, мәселеге немесе символизмге қосқан үлесі (мұнда екі талдау қатар жүреді: бейне-талдау және ремарсаның тұжырыммен байланысы). - Қорытынды: - Негізгі тұжырымдарды қысқаша қайталау. - Бұл бейнелеу неге маңызды? Тақырыптық маңызын нақтылайтын қорытынды ой. - Талдаудың тілдік-әдеби құралдары: - Тілдік тәсілдер: эпитет, метафора, алюзия, антитеза, иррационалдық т.б. - Стильдік ерекшеліктер: көркемдік тәсілдер, композициялық құрылым, баяндау перспективасы. - Дәлелдермен жұмыс: әр дәлелге шағын түсініктеме, әр параграфқа байланыстыра жинақтау. - Практикалық кеңестер: - Әр негізгі пікірге бір-екі нақты үзіндімен дәлел келтіру. - Әр дәлелге қысқаша талдау қосу (неліктен бұл жол түбірлі мәселені ашады?). - Қысқа, нақты сөйлемдермен жұмыс істеу; қажет болса цитаталарды аудару/індетпеу. - Бағалау критерийлерін меңгеру: түсінікке сай құрылым, дәлелдерді жүйелі пайдаланылғаны, стилистикаға назар. - Құралды жақсарту: - Өзіңіздің дәптеріңізге шағын схема жасаңыз: кейіпкерлер — олардың қасиеттері — ремарс — тақырыпқа байланыс. - Мәтінді нақты параграф/бетпен белгілеп, кейін талдауды бір-екі сөйлемдік түйінмен бекітіңіз. - Егер мәтінді жібере аласыз, нақты шығарма бойынша қысқартылған талдау жоспарын бірлесіп құрып беремін: бет/үзінділермен дәлелдейміз. Егер сіз нақты мәтін бойынша жұмыс істеп жатқан болсаңыз, мәтіннің атауын, авторын және қандай ремарс/оқиғалар кездесетінін айтыңыз. Сонда сізге дәл көрініске арналған нақты жоспар-құрылым және дайын сөйлем үлгілерін ұсынып, талдамалы бөлімдерді бірге құрып беремін.