138. Бул конугууну да жогорудагда эле тартипте иштегиле. ТУЛКУ МЕНЕН КОЁН Элдин айтуусуна караганда мурда тулкунун куйругу жок экен. Карышкыр менен мамилеси жаман болуптур. Анан куйругунун жоктугунан баскан изин жашыра ал- бай, мунусу езуне чон залалын тийгизчу экен. Бир куну тулку калын токойго барып, дарактын тубунде жаткан коёнду керуп калат. Ал кезде коёндор- дун куйругу узун болуп, ылдам журушке чон тоскоол- дук кылчу экен. Тулку коёнду карман алат да, жемекчи болот. Ошондо коён: «Мени олтурбе, куйругумду бере- йин»,— дейт. Буга тулку макул болот. Экее куйрукта-рын алмаштырат. Ошондон бери тулкунун куйругу узун, коёндуку кыска болуп калган экен. ( «Казак эл жомогу»

Төмөндө 138-беренени жогорудагылардай тартипте даярдап бердим. 1) Кыскача мазмуну Тулку менен коён деген эки каармандын айлакерчиликке негизделген окуясы. Мурда тулкунун куйругу жок болгондуктан анын жашашыга кыйынчылыгы бар экен. Тулку калын токойго барып, дарактын түбүндө жаткан коёнду кармап, ашкере ашыкчадык жасайт. Коён өз куйругун берүү жолу менен амандыгын сактап калууга сунуш кылат: «Мени олтурбе, куйругумду берейин». Алар куйруктарын алмаштырып коюшат. Ошондон бери тулкунуку узун, коёндоруку кыска болуп калган. 2) Каармандар - Тулку (адамдын дене-пайдасы/өзгөчө куйруксуздук менен жашаган фигура) - Коён (коён-түйүл, акылдуу жана айлакер каарман) - Карышкыр (күчтүү, кыска кайрылуу менен караштыруучу тарап) 3) Окуянын өнүгүшү (жыйынтык схема) - Башта тулкундун куйругу жок экен; бул анын айкөлдүгү менен байланышкан окшойт. - Тулку калын токойдо коёнду керип алат; коён куйругун сунуштайт. - Эки тараптуу келишим менен куйруктар алмаштырылат. - Натыйжада азыр тулкунуку узун, коёндуку кыска болуп калат. 4) Маанилүү түшүнүктөр (археологиялык сөздөр) - тулку – дене, бой; куйрук – тушир; коён – тооктук текешүүчү жаныбар (коён/кечирүү). - токой – жапиге аймак; дарак – жыгач стабилдүү өсүмдүк. 5) Маанылуу ой-мөрө - Айлакерчиликке негизделген келишимдер өздөрү күтүлгөндөн башка натыйжаларды алып келиши мүмкүн. - Кыска мөөнөттө пайда көрүү үчүн жасалган чөктөр узак мөөнөттө терс таасир бере алат. 6) Морал - Айлакерлик менен алдамчылык менен жасалган келишимдер көбүнчө көздөгөндөрдөн көрө өздөрүнө зыян алып келет; натыйжа кыйынчылыктарды түзөт. 7) Тест суроолору жана жооптор (мисал) - Сурап кой: Кимдер катышат? Жооп: Тулку, Коён, Карышкыр. - Суроо: Эмне менен алмаштырылды? Жооп: Тулкунук куйрук менен Коёндун куйругу. - Суроо: Неге коён куйругун берүүгө макул болду? Жооп: Өлүүдөн же өчпөстөн каракчылыктын айынан амандыгын сактоо үчүн. - Сурап кой: Мааниси эмне? Жооп: Айлакерчиликке негизделген келишими пайдасы убакытка тийип, бирок узак мөөнөттө терс таасир берип калат. 8) Кыскача сөздөрдүн түшүндүрүлүшү (орфографиялык тейлөөсү) - тулку – адамдын денеси; тулкундун куйругу – дененин арты, коопсуздук символу. - коён – коён, лямб. - куйрук – жаныбарлардын денесинин арты, тээк. Эгер далыңызда өзгөчөлөндүруулар же тапшырмалар болсо (мисалы, текстти талдоо үчүн конкреттүү суроолор же так форматтагы жооптор), айтыңыз, ошол форматта даярдап берейин.