Реши задание на изображении
Қысқаша жауап
- Су молекуласы — бұрышты құрылысты, полюсті молекула.
- Қатты ас тұзында иондар қозғалмайды, ал ерітіндіде \(Na^+\) және \(Cl^-\) иондары еркін қозғалады.
- Гидраттанған иондар — айналасын су молекулалары қоршаған иондар.
- Металдарда токты электрондар, электролиттерде иондар тасымалдайды.
- Шам күкірт қышқылының ерітіндісінде жанады, глюкоза ерітіндісінде жанбайды.
- Электролиттер ерітіндіде немесе балқымада иондарға бөлініп, иондардың бағытталған қозғалысы арқылы ток өткізеді.
- Күкірт қышқылы сумен әрекеттесіп, иондар гидраттанған кезде көп жылу бөлінеді.
Негізгі түсіндіру
1. Су молекуласының ерекшелігі
Су молекуласының формуласы — \(H_2O\). Оттек атомы электрондарды сутекке қарағанда күштірек тартады. Сондықтан:
- оттек жағында — жартылай теріс заряд \(\delta^-\);
- сутек атомдары жағында — жартылай оң заряд \(\delta^+\) болады.
Молекула түзу сызықты емес, бұрышты пішінді, байланыс бұрышы шамамен \(104{,}5^\circ\). Сондықтан су — полюсті еріткіш.
2. Ас тұзының электрөткізгіштігі
Қатты \(NaCl\)-да иондар кристалдық торда бекітілген:
\[ NaCl \not\rightarrow \text{еркін қозғалатын иондар} \]
Сондықтан қатты тұз ток өткізбейді. Ал суда ерігенде:
\[ NaCl \rightarrow Na^+ + Cl^- \]
пайда болған иондар еркін қозғалып, электр тогын өткізеді.
3. Гидраттанған иондар
Судағы иондарды су молекулалары қоршап тұрады. Мысалы:
- \(Na^+\) ионына су молекулаларының оттек жағы бағытталады;
- \(Cl^-\) ионына су молекулаларының сутек жағы бағытталады.
Осындай су қабатымен қоршалған ион гидраттанған ион деп аталады.
4. Металдар мен электролиттердің айырмашылығы
| Металдар | Электролиттер |
|---|---|
| Токты еркін электрондар тасымалдайды | Токты оң және теріс иондар тасымалдайды |
| Қатты күйінде де ток өткізеді | Қатты күйінде көбіне ток өткізбейді |
| Электрондар бағытталған қозғалады | Катиондар катодқа, аниондар анодқа қозғалады |
| Электр тогы өткенде металл құрамының өзгеруі байқалмайды | Электродтарда химиялық реакциялар жүреді |
5. Глюкоза және күкірт қышқылы
Шам күкірт қышқылының ерітіндісінде жанады, өйткені қышқыл суда иондарға ыдырайды:
\[ H_2SO_4 + H_2O \rightarrow H_3O^+ + HSO_4^- \]
Бұл иондар электр тогын өткізеді.
Глюкоза суда ерігенімен, иондарға бөлінбейді:
\[ C_6H_{12}O_6 \rightarrow C_6H_{12}O_6 \]
Сондықтан глюкоза ерітіндісі ток өткізбейді, шам жанбайды.
6. Электролиттердің ток өткізуі
Электролит суда ерігенде немесе балқығанда иондарға диссоциацияланады. Электр өрісі әсер еткенде:
- оң иондар катодқа қарай;
- теріс иондар анодқа қарай қозғалады.
Иондардың осы бағытталған қозғалысы электр тогын тудырады.
7. Күкірт қышқылын суда еріткендегі жылу
Концентрлі күкірт қышқылы су молекулаларымен өте күшті әрекеттеседі. Қышқыл иондарының гидраттануы кезінде көп энергия жылу түрінде бөлінеді. Сондықтан ерітінді қатты қызады.
Қауіпсіздік ережесі: қышқылды суға аз-аздан құяды, суды қышқылға құюға болмайды.
