Иллюстрациялардағы өсімдіктерді анықтау
Мен иллюстрациядағы кейбір гүлдерді анықтауға тырысып жатырмын. Күлгін гүлдер әдетте ұсақ ақ гүлдері болатын «кәдімгі жұмыршақ» өсімдігіне тиесілі болуы мүмкін. Суретте жапырақ розеткасы және қанатты сопақ жемістерімен белгілі далалық қанатжеміс бейнеленуі ықтимал. Сол жақтағы бейнеде жүрек тәрізді жасыл жеміс, ал оң жақта ашық жасыл тікбұрышты алаңда биік сабақтар көрсетілген деп ойлаймын. Өсімдік пен оның гүлдері алғаш ойлағанымнан сәл күрделірек сияқты!
Өсімдік иллюстрацияларын талдау
Сол жақ шетте тік сабағы және жоғарғы жағында ұсақ гүлдер немесе тұқым қауашақтары шоғыры бар өсімдік бейнеленгенін байқадым. Ортаңғы сол жақта қою жасыл жүрек тәрізді жеміс, ал төменгі бөлікте ақ гүлді бұтақ бар. Ортадағы/оң жақтағы өсімдіктің ұсақ дөңгелек жапырақтары және жоғарғы жағында жапырақтар шоғыры бар биік сабағы көрінеді. Оң жақтағы үлкен гүл төрт күлтелі сұр-күлгін түсті, ол «шомыр» немесе «Далалық қанатжеміс» болуы мүмкін. Бөлшектері өте қызықты!
Өсімдік бөлшектерін көзбен тексеру
Жемістері сопақша, жоғарғы жағында ойығы болуы мүмкін бейнені қарап жатырмын. Берілген суреттегі пиксельдерге мұқият үңіліп, координаталар бойынша ауқымды визуалды пайымдау жасағым келеді. Бет суретінің өлшемі шамамен 1152×1536, ал қажетті бейне аймағы x=670–935 және y=410–700 аралығында.
Шамамен x=715 және y=500 нүктесінде ойығы бар жүрек тәрізді жасыл жеміс сияқты нысанды, ал x=750 және y=455 нүктесінде гүлдер немесе жемістер шоғырын көріп тұрмын. Мұны әрі қарай анықтап көрейік!
Thlaspi arvense-ті анықтау
«Далалық қанатжемістің» (Thlaspi arvense) не екенін зерттеп жатырмын: оның жемістері сопақша, дөңгелек және жапырақтары бүтін сияқты. Алайда түпкі жапырақ розеткасында шатасу бар, өйткені олар терең тілімделмеген. Бұл бәрібір жұмыршақ болуы мүмкін деп күдіктенемін. Оны нақты анықтау үшін белгілерін мұқият салыстыруым керек. Гүлдерінің ақ болуы күдігімді растайды, ал жемісінің үшбұрышты болуы жұмыршаққа сәйкес келеді.
Таксономияны қарастыру
Таксономияға, нақтырақ айтқанда, «Өсімдіктер дүниесі» болып табылатын патшалыққа назар аударып жатырмын. Бұл ұғымды түсінуім әлі қалыптасу үстінде, сондықтан оны сәл нақтылауым қажет болуы мүмкін. Ешбір бөлімді бос қалдырмау маңызды, өйткені дұрыс құрылым жалпы жіктеуге көмектеседі. Сондай-ақ осы жіктеудің толық көрінісін жасау үшін барлық қажетті мәліметтерді жинауым керек!
Гүлді анықтауды талдау
Суреттегі гүлге қатысты бақылауларымды нақтылайын. Оң жақта бозғылт күлгін түсті, төрт күлтелі үлкен гүл бар, ал жабайы шомырдың гүлдері әдетте ірілеу және сары, ақ немесе қызғылт түсті, күңгірт жүйкелері болады. Жабайы шомырдың ерекше белгілері: түпкі жапырақ розеткасы, бунақты жемістері және қауырсын тәрізді тілімделген жапырақтары. Оң жақтағы гүлде күңгірт жүйкелер көрінетін сияқты, бірақ иллюстрациядағы түстер бұрмалануы мүмкін бе деп күмәнданып тұрмын. Бөлшектерді мұқият бағалау маңызды!
Гүл түрін анықтау
Суреттегі гүлді бағалап жатырмын: артқы фон жасыл, ал жапырақтары қою түсті, сондықтан гүлдің ашық күлгін түсі жабайы шомырды жоққа шығаратын сияқты. «Ақбасшөп» және «Сұр шытырша» сияқты басқа сары және ақ гүлді түрлерді қарастырып жатырмын. Ақ гүлдердің айырмашылықтарын ажырату қиын. «Сұр шытыршаның» сұр-жасыл түсті түкті жапырақтары болады, бірақ бұл суреттегі өсімдікке сәйкес келмейді. Өсімдік «Кәдімгі жұмыршақ» болуы мүмкін деп ойлаймын және жауапты орыс тілінде емес, қазақ тілінде беру керегін түсіндім. Мұны дұрыс нақтылайық!
Қысқаша жауап: 4-суреттегі өсімдік — кәдімгі жұмыршақ (Capsella bursa-pastoris).
3. Анықтауыш карточка бойынша
- Гүлдері ақ → 4-бөлімге өтеміз.
- Өсімдік ашық жасыл, күлтесі тегіс → 5-бөлімге өтеміз.
- Бұршаққыншасы үшбұрышты, жапырақтары қауырсынды тілімді және түпте топтанып орналасқан → жұмыршақ.
Суреттегі үшбұрышты жемістері мен түпкі жапырақтарының розетка тәрізді орналасуы осы белгілерге сәйкес келеді.
4. Жүйедегі орны
Өсімдік жабықтұқымдылар бөліміне, қосжарнақтылар класына, қырыққабаттәрізділер қатарына, шаршыгүлділер (қырыққабат) тұқымдасына, жұмыршақ туысына, кәдімгі жұмыршақ түріне жатады.
5. Қорытынды
Қосарлы атауда бірінші сөз өсімдіктің туысын, екінші сөз оның түрін білдіреді. Сондықтан түрді дәл анықтауға болады. Кәдімгі жұмыршақтың қосарлы атауы — Capsella bursa-pastoris.