конспект жаз

Қысқаша жауап:
Жүйелеудегі ең кіші негізгі бірлік — түр. Түрлерді екі сөзден тұратын латынша атаумен атауды Карл Линней енгізді. Бұл жүйе бинарлы номенклатура деп аталады.

§3. Бинарлы номенклатура

1. Жүйелеу және түр

• Жүйелеу (систематика) — тірі ағзаларды ұқсастықтары мен айырмашылықтарына қарай топтастыру.
• Оның негізін швед ғалымы Карл Линней (1707–1778) қалады.
• Ең кіші әрі негізгі жүйелік санат — түр.
• Бір түрге жататын ағзалар:
  • ұқсас белгілерге ие болады;
  • өзара еркін шағылысады;
  • өсімтал ұрпақ бере алады.
• Бірнеше түр туысқа біріктіріледі. Мысалы, иттердің тұқымдары әртүрлі болғанымен, барлығы бір түрге жатады.

2. Бинарлы номенклатура

Бинарлы номенклатура — ағзаларға екі сөзден тұратын қосарлы латынша атау беру жүйесі.

Мысалы: Homo sapiens

• Homo — туыс атауы, бас әріппен жазылады;
• sapiens — түрді сипаттайтын екінші сөз, кіші әріппен жазылады;
• екі сөз де көлбеу жазылады немесе қолжазбада асты сызылады.

3. Бинарлы атаудың маңызы

• атау қысқа әрі нақты болады;
• әр елдің ғалымдары бір ағзаны бірдей түсінеді;
• ұзақ және түсініксіз атауларды қолдану қажет болмайды;
• түрлерді шатастыруға жол бермейді.

Линней түр атауында ағзаның тіршілік ортасын да ескерген. Мысалы: орман, шалғын, дала, тау, батпақ. Көп таралған түрлердің атауында «кәдімгі» сөзі қолданылуы мүмкін.

Негізгі сұрақтарға жауап

1. Ең кіші жүйелік санат — түр.
2. Бір түрге ағзалар ұқсас белгілері және өсімтал ұрпақ бере алуы бойынша біріктіріледі.
3. Түрлер туысқа біріктіріледі.
4. Қосарлы латынша атауды алғаш қолданған ғалым — Карл Линней.

Есте сақта: бірінші сөз — туыс, екінші сөз — түрді сипаттайтын анықтауыш.