Билдәләнгән һөйләмдәргә синтаксик анализ эшлә

Аҡыллы кеше үҙ аҡылын үҙе тоторға тырыша.

• Һөйләм төрө: хәбәр һөйләм, өндәүһеҙ, ябай, ике составлы, тулы, киңәйтелгән.
• Грамматик нигеҙе: кеше тоторға тырыша.
• Аҡыллы — аныҡлаусы.
• Кеше — эйә.
• Үҙ аҡылын — тура тултырыусы:
  • үҙ — аныҡлаусы;
  • аҡылын — тура тултырыусы.
• Үҙе — эйәгә ҡараған аныҡлаусы, көсәйтеү мәғәнәһендә.
• Тоторға тырыша — ҡушма ҡылым хәбәр.

Тултырыусы өҙөк (пунктир) һыҙыҡ менән һыҙыла: - - - - -

Был һөйләмдә аҡылын — тултырыусы, шуға күрә ул өҙөк һыҙыҡ менән һыҙыла.
Үҙ — аныҡлаусы, ул тулҡынлы һыҙыҡ менән күрһәтелә.

«Үҙе» — эйәгә ҡараған аныҡлаусы, ул тулҡынлы һыҙыҡ менән һыҙыла: ~~~~

Ул кеше һүҙен асыҡлай: кеше үҙе.

2. Аҡыллы кеше һәр ваҡыт алтын урталыҡ таба белә һәм дөрөҫ һығымта яһай.

• Һөйләм төрө: хәбәр һөйләм, өндәүһеҙ, ябай, ике составлы, тулы, киңәйтелгән; тиң хәбәрҙәр менән ҡатмарланған.
• Грамматик нигеҙе: кеше таба белә һәм яһай.
  • кеше — эйә;
  • таба белә, яһай — тиң хәбәрҙәр, һәм — уларҙы бәйләүсе теркәүес.

Һөйләм киҫәктәре:

• аҡыллы — аныҡлаусы;
• кеше — эйә;
• һәр ваҡыт — ваҡыт хәле;
• алтын урталыҡ — тура тултырыусы:
  • алтын — аныҡлаусы;
  • урталыҡ — тултырыусы;
• дөрөҫ һығымта — тура тултырыусы:
  • дөрөҫ — аныҡлаусы;
  • һығымта — тултырыусы.

Һыҙыу тәртибе: эйә — бер һыҙыҡ, хәбәр — ике һыҙыҡ, аныҡлаусы — тулҡынлы һыҙыҡ, тултырыусы — өҙөк һыҙыҡ, хәл — нөктәле-өҙөк һыҙыҡ.

«Таба белә» — ҡушма хәбәр. Ике һүҙҙең дә аҫтына ике тура һыҙыҡ һыҙыла:

таба белә
══════

«Таба» һәм «белә» айырым түгел, бергәләп хәбәр була.

«Һәм» — теркәүес, һөйләм киҫәге түгел. Шуға күрә уның аҫтына һыҙылмай. Ул «таба белә» һәм «яһай» тиң хәбәрҙәрен бәйләй.

«Һәм дөрөҫ һығымта яһай» өлөшөндә:

• һәм — теркәүес, аҫтына һыҙылмай;
• дөрөҫ — аныҡлаусы, тулҡынлы һыҙыҡ менән;
• һығымта — тултырыусы, өҙөк һыҙыҡ менән;
• яһай — хәбәр, ике тура һыҙыҡ менән.

Схема:
һәм дөрөҫ һығымта яһай
    ~~~~   - - - - -  ════

Аҡыллы кеше эске рухи азатлығын юғалтмай.

• Һөйләм төрө: хәбәр һөйләм, өндәүһеҙ, ябай, ике составлы, тулы, киңәйтелгән; тиң аныҡлаусылар менән ҡатмарланған.
• Грамматик нигеҙе: кеше юғалтмай.

Һөйләм киҫәктәре:

• аҡыллы — аныҡлаусы, тулҡынлы һыҙыҡ менән;
• кеше — эйә, бер тура һыҙыҡ менән;
• эске, рухи — тиң аныҡлаусылар, тулҡынлы һыҙыҡ менән;
• азатлығын — тура тултырыусы, өҙөк һыҙыҡ менән;
• юғалтмай — хәбәр, ике тура һыҙыҡ менән.

Схема: аныҡлаусы + эйә + аныҡлаусы, аныҡлаусы + тултырыусы + хәбәр.

«Рухи азатлығын» бергәләп бер төрлө һыҙыҡ менән һыҙмайҙар:

• рухи — аныҡлаусы, тулҡынлы һыҙыҡ менән: ~~~~
• азатлығын — тура тултырыусы, өҙөк һыҙыҡ менән: - - - - -

Тимәк: рухи ~~~~ азатлығын - - - - -.