Конспект

Қысқаша жауап

XIX ғасырдың соңғы ширегі мен XX ғасырдың басында индустриялық мемлекеттер Африка, Азия және Тынық мұхиты аймақтарын өзара бөлісу үшін күресті. Олардың негізгі мақсаты — арзан шикізат көздерін, тауар өткізетін нарықтарды және жаңа аумақтарды иемдену болды. Нәтижесінде әлемнің отарлық жүйесі қалыптасты, ал мемлекеттер арасындағы қайшылықтар Бірінші дүниежүзілік соғысқа алып келген себептердің біріне айналды.

Конспект

1. Әлемді аумақтық бөлу

• Империализм — қуатты мемлекеттердің басқа елдерді саяси және экономикалық жағынан бағындыру саясаты.
• XIX ғасырдың соңы — XX ғасырдың басында отар үшін күрес күшейді.
• Отарларды басып алудың себептері:
  • арзан шикізат көздерін иелену;
  • дайын өнімді сататын нарық табу;
  • капитал салатын жаңа аймақтарға ие болу;
  • әскери-стратегиялық артықшылыққа жету;
  • халықаралық беделін күшейту.

2. Негізгі отаршыл мемлекеттер

• Ұлыбритания — ең ірі отарлық империя болды. Үндістан, Мысыр, Судан, Оңтүстік Африка, Канада, Аустралия сияқты аумақтарды иеленді.
• Франция — Солтүстік және Батыс Африкада, Үндіқытайда отарлары болды.
• Германия — Того, Камерун, Намибия және Шығыс Африкадағы жерлерді иеленді.
• Бельгия — Конгоны отарлады.
• Португалия — Ангола мен Мозамбикті иеленді.
• Нидерланд — Индонезияға үстемдік жүргізді.
• Италия — Ливия, Эритрея және Сомалиге ие болды.
• Ресей — Орта Азия, Кавказ, Сібір және Қиыр Шығысты кеңейтті.
• Жапония — Корея мен Тайваньды бағындырды.
• АҚШ — Филиппин, Пуэрто-Рико және басқа да аумақтарға бақылау орнатты.
• Қытай толық отарға айналмаса да, шетелдік державалардың ықпал аймақтарына бөлінді.

3. Елдердің саяси құрылымы

Индустриялық қоғамның дамуына байланысты парламенттердің, саяси партиялардың және сайлау жүйесінің маңызы артты. Бірақ сайлау құқығы барлық халыққа бірдей берілмеді: әйелдер мен отар елдердің тұрғындарының құқықтары шектеулі болды.

4. Нәтижелері

• Африка, Азия және Тынық мұхиты аймақтарының көп бөлігі отарларға айналды.
• Отар халықтары экономикалық және саяси жағынан тәуелді болды.
• Отаршылдыққа қарсы ұлттық-азаттық қозғалыстар пайда болды.
• Германия, Италия және Жапония әлемді қайта бөлуді талап етті.
• Империалистік мемлекеттер арасындағы бәсекелестік халықаралық шиеленісті күшейтіп, Бірінші дүниежүзілік соғыстың себептерінің біріне айналды.

Есте сақтайтын байланыс:

\[ \text{Индустрияның дамуы} \rightarrow \text{шикізат пен нарыққа қажеттілік} \rightarrow \text{отарлар үшін күрес} \rightarrow \text{әлемнің бөлінуі} \rightarrow \text{халықаралық қайшылықтардың күшеюі} \]