Қысқаша жауап
- \(M_r(\mathrm{H_3PO_4})=98\); \(M_r(\mathrm{Ca(NO_3)_2})=164\).
- \[ \omega(E)=\frac{A_r(E)\cdot n}{M_r(\text{қосылыс})}\cdot100\%. \]
- Азот оксиді \(\mathrm{NO_2}\): \(N=30{,}4\%\), \(O=69{,}6\%\).
- Күкіртсутек \(\mathrm{H_2S}\): \(H=5{,}9\%\), \(S=94{,}1\%\).
- Фосфор оксиді \(\mathrm{P_2O_5}\): \(P=43{,}7\%\), \(O=56{,}3\%\).
- Бір молекуладағы оттек атомдарының саны көбірек зат — сахароза: \(11>6\).
Шешуі
Атомдық массалар:
\(H=1,\ C=12,\ N=14,\ O=16,\ P=31,\ S=32,\ Ca=40\).
1. Салыстырмалы молекулалық масса
\[ M_r(\mathrm{H_3PO_4})=3\cdot1+31+4\cdot16=98. \]
\[ M_r(\mathrm{Ca(NO_3)_2})=40+2(14+3\cdot16)=164. \]
2. Массалық үлесті анықтау
Элементтің массалық үлесі — сол элемент атомдарының жалпы массасының қосылыс массасына қатынасы:
\[ \omega(E)=\frac{A_r(E)\cdot n}{M_r}\cdot100\%, \]
мұндағы \(n\) — формуладағы осы элемент атомдарының саны.
3. Элементтердің массалық үлестері
а) Азот оксиді
Бір азот атомына екі оттек атомы сәйкес келеді, сондықтан формуласы — \(\mathrm{NO_2}\).
\[ M_r(\mathrm{NO_2})=14+2\cdot16=46. \]
\[ \omega(N)=\frac{14}{46}\cdot100\%\approx30{,}4\%. \]
\[ \omega(O)=\frac{32}{46}\cdot100\%\approx69{,}6\%. \]
Тексеру: \(30{,}4\%+69{,}6\%=100\%\).
ә) Күкіртсутек
Формуласы — \(\mathrm{H_2S}\).
\[ M_r(\mathrm{H_2S})=2\cdot1+32=34. \]
\[ \omega(H)=\frac{2}{34}\cdot100\%\approx5{,}9\%. \]
\[ \omega(S)=\frac{32}{34}\cdot100\%\approx94{,}1\%. \]
б) Фосфор оксиді
Екі фосфор атомына бес оттек атомы сәйкес келеді, формуласы — \(\mathrm{P_2O_5}\).
\[ M_r(\mathrm{P_2O_5})=2\cdot31+5\cdot16=142. \]
\[ \omega(P)=\frac{62}{142}\cdot100\%\approx43{,}7\%. \]
\[ \omega(O)=\frac{80}{142}\cdot100\%\approx56{,}3\%. \]
Тексеру: \(43{,}7\%+56{,}3\%=100\%\).
Қосымша тапсырма
Глюкозада \(\mathrm{C_6H_{12}O_6}\) — 6 оттек атомы, ал сахарозада \(\mathrm{C_{12}H_{22}O_{11}}\) — 11 оттек атомы. Сондықтан оттек атомдарының саны сахарозада көбірек.
Егер массалық үлес салыстырылса, глюкозада оттектің массалық үлесі \(53{,}3\%\), сахарозада \(51{,}5\%\).
