Орында Казахстан тарих 9 сынып

Қысқаша жауап

1. Соғыстан кейінгі жылдардағы ауыл шаруашылығы

Ауыл шаруашылығының жағымды жақтары:

• Соғыстан кейін колхоздар мен совхоздар қалпына келтірілді.
• Техника, тракторлар мен комбайндар саны артты.
• 1954 жылдан бастап тың және тыңайған жерлер игеріліп, егіс көлемі мен астық өндіру өсті.
• Қазақстан ірі астықты аймаққа айналды.

Ауыл шаруашылығының жағымсыз жақтары:

• Даму әміршіл-әкімшіл жүйеге және жоспарға тәуелді болды.
• Тың игеру кезінде табиғи жағдайлар ескерілмеді.
• Топырақтың жел эрозиясы күшейіп, жердің құнарлылығы төмендеді.
• Егіншілікке шамадан тыс көңіл бөлініп, ауыл шаруашылығының басқа салалары әлсіреді.

Мал шаруашылығының жағымды жақтары:

• Соғыстан кейін мал басын қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді.
• Мал тұқымын асылдандыру, ветеринарлық қызмет пен жемшөп дайындау дамыды.
• Колхоздар мен совхоздарда мал шаруашылығын дамытуға мемлекеттік қолдау көрсетілді.

Мал шаруашылығының жағымсыз жақтары:

• Тың игеру кезінде көптеген жайылымдар егістікке айналды.
• Жемшөп тапшылығы пайда болды.
• Қуаңшылық пен қатал қыс мал санының азаюына әсер етті.
• Жоспарлы басқару мен төмен ынталандыру мал өнімділігін төмендетті.

Қорытынды: тың игеру астық өндіруді уақытша арттырғанымен, ұзақ мерзімде топырақтың тозуына және мал шаруашылығының әлсіреуіне әкелді.

2. Ә. Хайдаровтың картинасы

Тарихи оқиға:
Семей ядролық сынақ полигонында ядролық қаруды сынау.

Оқиғаның себептері:

• Қырғи қабақ соғыс кезіндегі қарулану жарысы.
• КСРО-ның ядролық қару жасауға ұмтылысы.
• Әскери-өнеркәсіптік кешенді дамыту мақсаты.
• Қазақстан аумағының кең және орталық биліктен алыс орналасуы.

Оқиға барысынан мысалдар:

• Семей ядролық полигоны 1947 жылы құрылды.
• Алғашқы ядролық жарылыс 1949 жылғы 29 тамызда жасалды.
• 1949–1989 жылдары полигонда барлығы 456 ядролық сынақ өткізілді.
• 1989 жылы Олжас Сүлейменов бастаған «Невада–Семей» қозғалысы құрылды.
• Соңғы ядролық сынақ 1989 жылғы 19 қазанда өткізілді.

Оқиғаның салдары:

• Радиациялық сәулелену халықтың денсаулығына зиян келтірді.
• Қатерлі ісік, қан аурулары және генетикалық өзгерістер көбейді.
• Жер, су, ауа және мал жайылымдары ластанды.
• Табиғи ортаға үлкен зиян келді.

Полигонды жабу туралы шешім:
Семей ядролық полигоны 1991 жылғы 29 тамызда Қазақстан Президенті Н. Назарбаевтың жарлығымен жабылды.

3. Зымыран мен ғарышкер бейнеленген сурет

Тарихи оқиға:
Байқоңыр ғарыш айлағының іске қосылуы және ғарышты игеру.

Уақыты:

• Байқоңырдың құрылысы 1955 жылы басталды.
• Алғашқы жасанды Жер серігі 1957 жылғы 4 қазанда ұшырылды.
• Адамның ғарышқа алғашқы ұшуы 1961 жылғы 12 сәуірде Байқоңырдан жүзеге асты.
• Тұңғыш қазақ ғарышкері Тоқтар Әубәкіров ғарышқа 1991 жылғы 2 қазанда ұшты.

Жағымды нәтижелері:

• Ғылым мен техника, зымыран жасау салалары дамыды.
• Байланыс, метеорология және Жерді зерттеу мүмкіндіктері артты.
• Қазақстанда жаңа жолдар, елді мекендер және инфрақұрылым пайда болды.
• Қазақстандық ғарышкерлер Тоқтар Әубәкіров, Талғат Мұсабаев және Айдын Айымбетов ғарышқа ұшты.

Жағымсыз салдары:

• Зымыран отыны мен улы заттар қоршаған ортаны ластады.
• Зымыран бөлшектерінің құлауы адамға, малға және табиғатқа қауіп төндірді.
• Жер мен су ресурстары ластанып, халық денсаулығына кері әсер етті.
• Байқоңырдың әскери мақсатта қолданылуы экологиялық және әлеуметтік мәселелер туғызды.

Негізгі түсіндіру

Суреттегі ядролық жарылыс бейнесі Семей полигонын, ал зымыран мен ғарышкер Байқоңырды көрсетеді. Тарихи оқиғаны талдағанда мына рет сақталады:

оқиғаны анықтау → себептерін жазу → барысына мысал келтіру → салдарын көрсету → маңызды датаны атау.

Жауапта ауыл шаруашылығы үшін төрт бағыт, Семей полигоны үшін себеп–барыс–салдар–жабылу датасы, ал Байқоңыр үшін оқиға–уақыт–жағымды және жағымсыз нәтижелер қамтылды.