Албетте, кыргызча жооп берем. Адамдын физиологиясы боюнча так сурооңузду же тапшырманын сүрөтүн жөнөтүңүз.

Адамдын физиологиясы боюнча конспект

1. Физиология түшүнүгү

Адамдын физиологиясы — адам организминдеги органдардын жана органдар системаларынын иштешин, өз ара байланышын изилдеген илим.

Физиология организмдин:

• өсүшүн жана өнүгүшүн;
• кыймылын;
• дем алуусун;
• тамак сиңирүүсүн;
• кан айлануусун;
• нервдик жөнгө салынышын изилдейт.

2. Организмдин ички чөйрөсү

Организмдин ички чөйрөсүнө:

• кан;
• лимфа;
• клетка аралык суюктук кирет.

Ички чөйрөнүн туруктуулугу гомеостаз деп аталат. Мисалы, дене температурасынын болжол менен \(36–37^\circ C\) деңгээлинде сакталышы.

3. Жөнгө салуу түрлөрү

Организмдеги бардык процесстер эки жол менен жөнгө салынат:

Нервдик жөнгө салуу

• нерв системасы аркылуу ишке ашат;
• таасири тез болот;
• таасири көбүнчө кыска убакытка созулат.

Гуморалдык жөнгө салуу

• гормондор жана башка химиялык заттар аркылуу жүрөт;
• таасири жай башталат;
• таасири узакка созулат.

4. Нерв системасы

Нерв системасы организмдин бардык органдарынын ишин башкарат.

Ал төмөнкүлөргө бөлүнөт:

• борбордук нерв системасы — баш мээ жана жүлүн;
• четки нерв системасы — нервдер жана нерв түйүндөрү.

Нерв системасынын негизги иштөө бирдиги — нейрон.

Рефлекс — организмдин дүүлүктүргүчкө нерв системасы аркылуу берген жообу.
Рефлекстин жолу рефлекс дугасы деп аталат.

5. Эндокриндик система

Эндокриндик бездер канга гормондорду бөлүп чыгарат. Гормондор организмдин өсүшүн, өнүгүшүн, зат алмашуусун жана көбөйүшүн жөнгө салат.

Негизги бездер:

• гипофиз;
• калкан бези;
• уйку бези;
• бөйрөк үстүндөгү бездер;
• жыныс бездери.

6. Кан жана кан айлануу

Кандын курамы:

• плазма;
• эритроциттер;
• лейкоциттер;
• тромбоциттер.

Кандын кызматтары:

• кычкылтекти жана азык заттарды ташуу;
• көмүр кычкыл газын чыгарууга жеткирүү;
• организмди коргоо;
• дене температурасын жөнгө салуу.

Жүрөк — канды кан тамырлар аркылуу айдап туруучу негизги орган. Кан айлануу чоң жана кичине айлампадан турат.

7. Дем алуу системасы

Дем алуу системасына мурун көңдөйү, кекиртек, кеңирдек, бронхтор жана өпкө кирет.

Дем алууда:

• организмге кычкылтек кирет;
• организмден көмүр кычкыл газы чыгат.

Газ алмашуу өпкөнүн альвеолаларында жүрөт.

8. Тамак сиңирүү системасы

Тамак сиңирүү системасы:

• тамакты кабыл алат;
• аны майдалайт жана сиңирет;
• пайдалуу заттарды канга өткөрөт;
• калдыктарды сыртка чыгарат.

Негизги органдары: ооз көңдөйү, кызыл өңгөч, ашказан, ичке ичеги, жоон ичеги, боор жана уйку бези.

9. Зат алмашуу жана энергия

Организмде тынымсыз:

• белоктор;
• майлар;
• көмүрсулар;
• суу жана минералдык заттар алмашат.

Тамактан алынган заттар организмге энергия берет. Энергия кыймылга, өсүүгө жана дене температурасын сактоого жумшалат.

10. Бөлүп чыгаруу системасы

Бөлүп чыгаруу системасы организмден керексиз заттарды чыгарат.

Негизги органдары:

• бөйрөк;
• заара чыгаруучу түтүкчөлөр;
• табарсык;
• заара чыгаруучу канал.

Бөйрөк канды тазалап, заара түзөт жана суу-туз алмашуусун жөнгө салат.

11. Таяныч-кыймыл системасы

Таяныч-кыймыл системасына сөөктөр, муундар жана булчуңдар кирет.

Кызматтары:

• денеге форма берүү;
• ички органдарды коргоо;
• кыймылды камсыз кылуу;
• кан клеткаларын пайда кылууга катышуу.

Жыйынтык

Адамдын физиологиясы организмдеги бардык органдардын өз ара байланышта иштээрин түшүндүрөт. Нервдик жана гуморалдык жөнгө салуу организмдин ички чөйрөсүн туруктуу сактап, адамдын жашоосун камсыз кылат.

Адамдын физиологиясы — организмдин органдары жана системаларынын ишин изилдеген илим.

Негизги системалар:

• нерв системасы;
• кан айлануу;
• дем алуу;
• тамак сиңирүү;
• бөлүп чыгаруу;
• таяныч-кыймыл;
• эндокриндик система.

Бул системалар бири-бири менен байланышып, организмдин нормалдуу иштешин жана ички туруктуулугун камсыз кылат.

Адамдын философиясы — адамдын маңызын, жашоодогу ордун, аң-сезимин, эркиндигин жана максатын изилдеген философиянын багыты.

Ал төмөнкү суроолорго жооп издейт:

• Адам деген ким?
• Адамдын жашоосунун максаты эмне?
• Эркиндик жана жоопкерчилик деген эмне?
• Адам коом жана жаратылыш менен кандай байланышта?

Адамдын философиясы — кыскача конспект

Адамдын философиясы — адамдын маңызын, жашоодогу ордун жана максатын изилдеген философиянын бөлүгү.

Адам:

• биологиялык жана коомдук жандык;
• аң-сезимге жана ой жүгүртүүгө ээ;
• эмгек кылып, коомдо жашайт;
• эркиндикке жана жоопкерчиликке ээ;
• өзүнүн жашоо максатын издөөгө жөндөмдүү.

Философия адамдын жашоосунун мааниси, бакыт, өлүм, адеп-ахлак, эркиндик жана коом менен байланышы тууралуу суроолорду карайт.

Жыйынтык: адам — дене, аң-сезим жана руханий сапаттар биримдигинен турган коомдук жандык.

Адамдын философиясы — кеңири конспект

1. Адамдын философиясы жөнүндө түшүнүк

Адамдын философиясы же философиялык антропология — адамдын келип чыгышын, маңызын, жашоодогу ордун, аң-сезимин, эркиндигин жана максатын изилдеген философиянын бөлүгү.

Ал адамга байланыштуу негизги суроолорго жооп издейт:

• Адам деген ким?
• Адамдын жашоосунун максаты эмне?
• Адамды жаныбарлардан эмне айырмалайт?
• Эркиндик жана жоопкерчилик деген эмне?
• Бакытка кантип жетүүгө болот?
• Адам коом жана жаратылыш менен кандай байланышта?

2. Адамдын табияты

Адам — биологиялык, коомдук жана руханий өзгөчөлүктөрү бар жандык.

Биологиялык жагы:

• адамдын денеси бар;
• өсөт жана өнүгөт;
• тамактанат, дем алат;
• ооруйт жана эс алат;
• тукум улайт.

Коомдук жагы:

• коомдо жашайт;
• башка адамдар менен баарлашат;
• эмгек кылат;
• билим алат;
• тилди жана маданиятты өздөштүрөт.

Руханий жагы:

• ой жүгүртөт;
• сезимдерге ээ;
• максат коёт;
• жакшы менен жаманды айырмалайт;
• чыгармачылык менен алектенет.

3. Адамды жаныбарлардан айырмалаган белгилер

Адамды башка жаныбарлардан төмөнкү сапаттар айырмалайт:

• аң-сезим жана ой жүгүртүү;
• сүйлөө жана тил;
• эмгек куралдарын жасоо;
• чыгармачылык;
• моралдык баалуулуктар;
• келечекти пландаштыруу;
• билимди муундан муунга өткөрүү;
• жоопкерчилик сезими.

Жаныбарлар да айлана-чөйрөгө ыңгайлашат, бирок адам жаратылышты өзгөртүп, жаңы нерселерди жарата алат.

4. Аң-сезим жана өзүн-өзү аңдоо

Аң-сезим — адамдын дүйнөнү түшүнүү, ой жүгүртүү жана өзүнүн аракеттерин башкаруу жөндөмү.

Аң-сезимдин жардамы менен адам:

• окуяларды талдайт;
• туура чечим кабыл алат;
• максат коёт;
• өзүнүн жүрүм-турумун көзөмөлдөйт;
• өткөндү эстеп, келечекти элестетет.

Өзүн-өзү аңдоо — адамдын өзүн инсан катары түшүнүшү. Адам өзүнүн жөндөмдөрүн, кемчиликтерин, каалоолорун жана милдеттерин баалайт.

5. Адам жана коом

Адам коомдон тышкары толук кандуу жашай албайт. Ал үй-бүлөдө, мектепте, эмгек жамаатында жана коомдо тарбияланат.

Коом адамга:

• билим берет;
• тил үйрөтөт;
• маданиятты өткөрүп берет;
• жүрүм-турум эрежелерин үйрөтөт;
• укук жана милдеттерди аныктайт.

Ошол эле учурда адам да коомдун өнүгүшүнө салым кошот. Ал эмгеги, билими жана чыгармачылыгы аркылуу коомду өзгөртөт.

6. Эркиндик жана жоопкерчилик

Эркиндик — адамдын өз алдынча тандоо жасап, чечим кабыл алуу мүмкүнчүлүгү.

Бирок эркиндик каалаган нерсени жасоо дегенди билдирбейт. Адам өзүнүн иш-аракетинин натыйжасы үчүн жооп берет.

Мисалы, адам:

• кесип тандоого;
• билим алууга;
• өз оюн айтууга;
• досторун тандоого укуктуу.

Бирок ал:

• башка адамдардын укугун бузбашы;
• мыйзамды сакташы;
• өз милдетин аткарышы керек.

Демек, эркиндик жоопкерчилик менен байланышта болот.

7. Адеп-ахлак жана баалуулуктар

Адеп-ахлак — адамдардын жакшы жана жаман жүрүм-турумун аныктаган эрежелердин жыйындысы.

Негизги адеп-ахлактык баалуулуктар:

• чынчылдык;
• адилеттүүлүк;
• боорукердик;
• урмат-сый;
• достук;
• эмгекчилдик;
• мекенчилдик;
• жоопкерчилик.

Адам өзүнүн жүрүм-турумун адеп-ахлак нормаларына ылайык түзөт.

8. Жашоонун мааниси

Жашоонун мааниси ар бир адам үчүн ар башка болушу мүмкүн. Кээ бир адамдар үчүн маанилүү нерселер:

• үй-бүлө жана жакындар;
• билим жана кесип;
• коомго пайдалуу болуу;
• чыгармачылык;
• мекенге кызмат кылуу;
• жакшы иштерди жасоо;
• өзүн өнүктүрүү.

Адам өзүнүн жөндөмүн ачып, максат коюп, ошол максатка жетүүгө аракет кылганда жашоосунун маанисин табат.

9. Бакыт жөнүндө түшүнүк

Бакыт — адамдын жашоосуна канааттануусу, сүйүү, ден соолук, достук жана ички тынчтык сезими.

Бакыт бир гана байлыкка байланыштуу эмес. Адам үчүн:

• жакшы мамиле;
• сүйүү жана камкордук;
• кызыктуу эмгек;
• ден соолук;
• руханий байлык да маанилүү.

10. Адам жана жаратылыш

Адам жаратылыштын бир бөлүгү болуп саналат. Ал жаратылыштан аба, суу, азык-түлүк жана башка керектүү нерселерди алат.

Ошондуктан адам:

• жаратылышты коргошу;
• сууну жана абаны булгабашы;
• жаныбарларга жана өсүмдүктөргө кам көрүшү;
• жаратылыш байлыктарын үнөмдүү пайдаланышы керек.

Жаратылышка зыян келтирүү адамдын өзүнө да коркунуч алып келет.

11. Философтордун адам жөнүндөгү ойлору

• Сократ: адам өзүн таанып-билиши керек деп эсептеген.
• Платон: адамдын руханий дүйнөсүнө чоң маани берген.
• Аристотель: адамды коомдук жандык деп атаган.
• Иммануил Кант: адамды урматтоого жана аны максат катары көрүүгө чакырган.
• Карл Маркс: адамдын өнүгүшүндө эмгек жана коомдук мамилелер маанилүү экенин белгилеген.

Жыйынтык

Адам — дене, аң-сезим, руханий сапаттар жана коомдук байланыштар биримдигинен турган татаал жандык. Ал өзүнүн жашоосуна максат коюп, эркин тандоо жасап, иш-аракеттери үчүн жооп берет. Адамдын негизги милдети — өзүн өнүктүрүү, башкаларды урматтоо жана коомго пайдалуу болуу.

Адамдын философиясы — орточо конспект

Адамдын философиясы же философиялык антропология — адамдын табиятын, жашоодогу ордун, аң-сезимин, эркиндигин жана максатын изилдеген философиянын бөлүгү.

Адамдын өзгөчөлүктөрү

Адам үч негизги жактын биримдиги болуп саналат:

• Биологиялык жактан — адам дем алат, тамактанат, өсөт жана тукум улайт.
• Коомдук жактан — коомдо жашайт, башка адамдар менен мамиле түзөт, эмгектенет жана билим алат.
• Руханий жактан — ой жүгүртөт, сезимдерге ээ болот, максат коёт жана чыгармачылык менен алектенет.

Адамды жаныбарлардан аң-сезими, тили, эмгек куралдарын жасай алышы жана моралдык баалуулуктарды түшүнүшү айырмалайт.

Аң-сезим жана өзүн-өзү аңдоо

Аң-сезим — адамдын дүйнөнү түшүнүп, ой жүгүртүп жана өзүнүн аракеттерин башкара алуу жөндөмү. Адам өткөнүн эстеп, келечегин пландаштырат.

Өзүн-өзү аңдоо — адамдын өзүнүн жөндөмдөрүн, каалоолорун, кемчиликтерин жана жоопкерчилигин түшүнүшү.

Адам жана коом

Адам коомдон бөлүнүп жашай албайт. Үй-бүлө, мектеп жана коом адамга тилди, билимди, маданиятты жана жүрүм-турум эрежелерин үйрөтөт. Ошол эле учурда адам өзүнүн эмгеги жана билими менен коомдун өнүгүшүнө салым кошот.

Эркиндик жана жоопкерчилик

Эркиндик — адамдын өз алдынча тандоо жасап, чечим кабыл алуу мүмкүнчүлүгү. Бирок ар бир чечим үчүн адам жооп берет. Чыныгы эркиндик башка адамдардын укугун сыйлоо жана мыйзамды сактоо менен байланыштуу.

Жашоонун мааниси жана баалуулуктар

Адам жашоосунун маанисин үй-бүлөдөн, билимден, эмгектен, достуктан жана коомго пайдалуу болуудан табат. Негизги баалуулуктарга чынчылдык, адилеттүүлүк, боорукердик, урмат-сый, эмгекчилдик жана жоопкерчилик кирет.

Жыйынтык: адам — биологиялык, коомдук жана руханий сапаттарды камтыган өзгөчө жандык. Ал өзүн өнүктүрүп, туура тандоо жасап, коомго пайдалуу болууга умтулушу керек.