Түшүндүр

Кыскача жооп:
Палестина, Финикия жана Сириянын калкынын кесиби алардын жаратылыш шарттарына байланыштуу болгон. Палестинада мал чарбачылыгы жана кол өнөрчүлүк өнүксө, Сирия менен Финикиянын түшүмдүү өрөөндөрүндө дыйканчылык, жээктеринде деңиз соодасы, кеме куруу жана металл иштетүү өнүккөн. Тоолор менен бөлүнгөндүктөн, бул аймакта бирдиктүү чоң мамлекет эмес, майда шаар-мамлекеттер түзүлгөн.

1. Палестина

Палестина Ливандын түштүк тоо этектеринен Аравия жарым аралынын түндүк-батышына чейин созулган.

• Бул жерде байыркы семит уруулары — ханаанейлер жашаган.
• Библияда Палестина Ханаан деп аталат.
• Негизги кесиптери:
  • кой-эчки багуу;
  • эт, сүт, жүн жана тери өндүрүү;
  • жип ийрүү, кездеме токуу;
  • карапа жасоо;
  • курулуш.
• Жүк ташууда эшектерди жана качырларды пайдаланышкан.
• Б.з.ч. XII–XI кылымдарда темирден курал-жарак жана эмгек шаймандарын жасоо тарай баштаган.

Демек, Палестинада мал чарбачылыгы башкы орунда турган, бирок кол өнөрчүлүк да жакшы өнүккөн.

2. Сирия жана Финикия

Финикия Жер Ортолук деңизинин чыгыш жээгиндеги тар тилке болгон. Аны Ливан жана Антиливан тоолору ички аймактардан бөлүп турган.

Аймактын көп бөлүгү дыйканчылыкка ыңгайсыз болгондуктан, эл узак убакыт бою көчмөн мал чарбачылыгы менен жашаган. Бирок:

• Оронт дарыясынын өрөөнүндө;
• Финикиянын деңиз жээгинде

аба ырайы жагымдуу, топурак түшүмдүү жана суу жетиштүү болгон. Ошондуктан ал жерлерде:

• буудай жана арпа өстүрүлгөн;
• жүзүм жана зайтун өстүрүлгөн;
• зайтун майы тамак-ашка, жарыкка, дары-дармекке жана косметикага колдонулган.

3. Финикиялыктардын өзгөчө кесиптери

Финикияда токойлор, айрыкча кедр дарактары көп болгон. Ошондуктан:

• жыгач иштетүү;
• имарат куруу;
• кеме жасоо;
• металл иштетүү;
• карапа жана кездеме өндүрүү

жакшы өнүккөн.

Финикиялыктар деңизде соода кылышкан. Алар Кипр, Крит, Эгей аралдары жана Грекия менен байланыш түзүшкөн. Ошондуктан аларды байыркы дүйнөнүн эң мыкты деңизчилери жана соодагерлери деп эсептешет.

Б.з.ч. X кылымда Сидон жана Тир сыяктуу шаарлардын негизинде Финикиянын шаар-мамлекеттери калыптанган. «Финикиялыктар» деген аталышты гректер колдонгон, ал эми египеттиктер аларды «фенеху» деп аташкан.

4. Эмне үчүн майда мамлекеттер түзүлгөн?

Бул бөлүмдүн негизги себеп-натыйжа байланышы мындай:

\[ \text{Тоолуу жана бөлүнгөн аймак} \rightarrow \text{байланыштын кыйындыгы} \rightarrow \text{майда шаар-мамлекеттердин түзүлүшү} \]

Тоолор, аймактардын бөлүнүшү, ири бириктирүүчү дарыялардын жоктугу жана жаратылыш байлыктарынын чектелүү болушу Сирия менен Финикиянын бирдиктүү күчтүү мамлекетке биригишине тоскоол болгон.

Эсте сакта:
Палестина — мал чарбачылыгы;
Сириянын түшүмдүү өрөөндөрү — дыйканчылык;
Финикия — кеме куруу, деңиз соодасы жана кол өнөрчүлүк.