өзүнчө индукция кубулуш
Кыска жооп:
Өздүк индукция кубулушу — өткөргүчтөгү ток күчү өзгөргөндө, ошол өткөргүчтүн өзүнүн өзгөргөн магнит талаасынын таасиринен анын ичинде индукциялык ЭКК пайда болушу.
Негизги түшүндүрмө
- Катушка же өткөргүч аркылуу ток өткөндө, анын айланасында магнит талаасы пайда болот.
- Ток күчү өзгөрсө, магнит талаасы да өзгөрөт.
- Өзгөргөн магнит талаасы ошол эле чынжырда индукциялык ЭКК жаратат.
- Ленцтин эрежеси боюнча, пайда болгон ток баштапкы токтун өзгөрүшүнө каршы аракет кылат.
Формуласы:
\[ \varepsilon_{\text{өздүк}}=-L\frac{\Delta I}{\Delta t}, \]
мында \(L\) — чынжырдын индуктивдүүлүгү, анын өлчөө бирдиги — генри (Гн).
- Ток күчү көбөйгөндө, өздүк индукция аны көбөйтүүгө каршы болот.
- Ток күчү азайганда, өздүк индукция токту сактап калууга аракет кылат.
- Ток өзгөрбөсө, өздүк индукция ЭККсы пайда болбойт.
Мисал: катушкадагы токту өчүргөндө чоң чыңалуу пайда болуп, өчүргүчтө учкун чыгышы мүмкүн. Бул — өздүк индукциянын натыйжасы.
Обсуждение
2 сообщенияДалилдоөө
Өздүк индукция кубулушун далилдөө
Тажрыйба: батареяга, өчүргүчкө, лампага жана катушкага тизмектей туташтырабыз.
Өчүргүчтү жапканда лампа дароо толук күйбөй, акырын жарыктанат.
Себеби ток көбөйгөндө катушкада пайда болгон өздүк индукция ЭККсы токтун көбөйүшүнө каршы аракет кылат.Өчүргүчтү ачканда лампа бир азга кайра күйүп же өчүргүчтө учкун пайда болот.
Себеби катушкадагы магнит талаасы жоголуп жатканда, катушка токту сактап калууга аракет кылып, өзүндө чоң индукциялык ЭКК пайда кылат.
Формула аркылуу далилдөө
Катушкадагы магнит агымы ток күчүнө пропорционал:
\[ \Phi = LI, \]
мында \(L\) — индуктивдүүлүк.
Фарадей–Ленц мыйзамы боюнча:
\[ \varepsilon=-\frac{\Delta\Phi}{\Delta t}. \]
\(\Phi=LI\) болгондуктан:
\[ \boxed{\varepsilon=-L\frac{\Delta I}{\Delta t}}. \]
Демек, ток күчү өзгөргөндө ошол эле катушкада индукциялык ЭКК пайда болот. Бул өздүк индукция кубулушу деп аталат. Минус белгиси пайда болгон ЭКК токтун өзгөрүшүнө каршы экенин көрсөтөт.
