Түсінік
Қысқаша түсінік:
Мәтінде қазақтың көрнекті жырауы Шалкиіз Тіленшіұлының (1465–1560) өмірі мен шығармашылығы туралы айтылады. Шалкиіз Жайықтың шығыс жағалауында дүниеге келіп, жақсы білім алған. Ол Ноғайлы әміршісі Темір бидің ақылшысы болған.
Жыраудың толғауларында:
- ел бірлігі мен татулық;
- жақсы мен жаманның айырмашылығы;
- адамгершілік пен адалдық;
- батырлық пен ел қорғау;
- дүниенің өткіншілігі туралы ойлар айтылады.
Шалкиіз Темір биге арналған толғауларында оған деген құрметін де, кейбір ренішін де ашық білдіреді. Ол табиғат көріністерін — бұлтты, жаңбырды, желді — адамның көңіл күйімен байланыстыра суреттейді. Сонымен бірге Темір биге өзінің адал екенін көрсетеді.
Негізгі ойы:
Шалкиіз жырау адамды адал, әділ, батыл болуға, елді бірлікке шақырады. Оның шығармалары — өмірден алынған өнеге мен өсиет.
Түсінудің жолы: мәтінді талдағанда алдымен жыраудың кім екенін, кейін шығармаларында қандай ой айтылғанын, соңында негізгі тәрбиелік мәнін анықтаймыз.
Обсуждение
10 сообщенийҚысқашв
Шалкиіз жырау — ел бірлігін, ерлік пен адамгершілікті жырлаған ақын. Оның толғауларында адалдық, әділдік және туған елді қорғау идеясы айтылады.
Толық
Шалкиіз жырау туралы толық түсінік
Шалкиіз Тіленшіұлы — XV–XVI ғасырларда өмір сүрген қазақтың көрнекті жырауы. Ол Жайық өзенінің шығыс жағалауында дүниеге келген. Шалкиіз жас кезінен білім алып, ел өміріне, халықтың тұрмыс-тіршілігіне ерте араласқан. Ол Ноғайлы елінің әміршісі Темір бидің жанында болып, оның кеңесшісі әрі жырауы қызметін атқарған.
Шалкиіздің толғауларында ел тағдыры, халықтың бірлігі, ерлік, адалдық, адамгершілік және әділдік мәселелері сөз болады. Жырау ел басқарған адамдардың халық алдындағы жауапкершілігін еске салады. Ол жақсы адамның елге пайдасы тиетінін, ал жаман адамның халыққа зиян келтіретінін көрсетеді.
Темір биге арналған толғауларында Шалкиіз өз ойын ашық айтады. Ол Темір биді құрметтегенімен, оның кейбір ісіне көңілі толмаған кезде ренішін жасырмай жеткізеді. Жырау өзінің адалдығын, батылдығын және шындықты айтудан қорықпайтынын көрсетеді. Бұл оның еркін ойлы, намысшыл адам болғанын дәлелдейді.
Шалкиіз табиғат көріністерін де шебер суреттейді. Бұлт, жаңбыр, жел сияқты табиғат құбылыстары арқылы адамның көңіл күйін, өмірдің өзгермелілігін бейнелейді. Оның жырларында табиғат пен адам өмірі өзара байланыста көрсетіледі.
Негізгі ойы
Шалкиіз жырау халықты бірлікке, татулыққа, адалдыққа және ерлікке шақырады. Ол адамды әділ, батыл, намысшыл болуға үндейді. Жыраудың шығармаларынан өмірдің өткінші екенін, сондықтан адам артында жақсы іс пен өнеге қалдыруы керектігін түсінуге болады.
Қорытынды
Шалкиіз жырау — елдің мұңын мұңдап, жоғын жоқтаған дана жырау. Оның толғаулары бүгінгі күнге дейін тәрбиелік мәнін жоғалтқан жоқ. Себебі шығармаларында айтылған адалдық, бірлік, батырлық және адамгершілік құндылықтары әрқашан маңызды.
Сәлем қысқарт
Сәлем! Қысқаша:
Шалкиіз жырау — ел бірлігін, ерлік пен адалдықты жырлаған көрнекті жырау. Ол Темір биге кеңес беріп, халықты татулыққа шақырған. Оның шығармаларының негізгі ойы — әділ, батыл және адамгершілігі мол болу.
**Қысқаша түсінік:** Мәтінде қазақтың көрнекті жырауы **Шалкиіз Тіленшіұлының (1465–1560)** өмірі мен шығармашылығы туралы айтылады. Шалкиіз Жайықтың шығыс жағалауында дүниеге келіп, жақсы білім алған. Ол Ноғайлы әміршісі **Темір бидің ақылшысы** болған. Жыраудың толғауларында: - ел бірлігі мен татулық; - жақсы мен жаманның айырмашылығы; - адамгершілік пен адалдық; - батырлық пен ел қорғау; - дүниенің өткіншілігі туралы ойлар айтылады. Шалкиіз Темір биге арналған толғауларында оған деген құрметін де, кейбір ренішін де ашық білдіреді. Ол табиғат көріністерін — бұлтты, жаңбырды, желді — адамның көңіл күйімен байланыстыра суреттейді. Сонымен бірге Темір биге өзінің адал екенін көрсетеді. **Негізгі ойы:** Шалкиіз жырау адамды адал, әділ, батыл болуға, елді бірлікке шақырады. Оның шығармалары — өмірден алынған өнеге мен өсиет. **Түсінудің жолы:** мәтінді талдағанда алдымен жыраудың кім екенін, кейін шығармаларында қандай ой айтылғанын, соңында негізгі тәрбиелік мәнін анықтаймыз. Осыны сәл қысқарт
Қысқаша түсінік:
Шалкиіз Тіленшіұлы (1465–1560) — қазақтың көрнекті жырауы, Темір бидің ақылшысы болған. Оның толғауларында ел бірлігі, адалдық, адамгершілік, батырлық және дүниенің өткіншілігі сөз болады.
Негізгі ойы: халықты бірлікке, әділдікке, батылдыққа және адалдыққа шақыру.
Толықтыр
Толықтырылған қысқаша түсінік:
Шалкиіз Тіленшіұлы (1465–1560) — қазақтың көрнекті жырауы. Ол Жайық өңірінде дүниеге келіп, Ноғайлы әміршісі Темір бидің ақылшысы болған.
Жыраудың толғауларында ел бірлігі, татулық, адалдық, адамгершілік, батырлық және жақсы мен жаманның айырмашылығы туралы ойлар айтылады. Ол Темір биге деген құрметі мен ренішін ашық білдіріп, өз адалдығын көрсеткен. Табиғат көріністері арқылы адамның көңіл күйін және өмірдің өзгермелілігін суреттеген.
Негізгі ойы: адамды әділдікке, батылдыққа, адалдыққа және елді бірлікке шақыру.
