Диалог құрастыру
Мен диалогты санау және құрылымдау туралы ойланып отырмын. Екі оқушының бірнеше репликасы бар сияқты, әрі сұрақтар мен жауаптар аралас берілген. Осы диалог форматын аяқтау үшін бос орындарды толтыруым керек. Мұнда рөлдердің кезектесуі бар сияқты: А оқушы сұрақ қояды, ал В оқушы жауап береді, содан кейін керісінше. Диалогтың түсінікті әрі осы кезектесуге сай бірізді болуын қамтамасыз етуім керек. Келіңіз, құрастырайық!
Диалогты құрылымдау
Мен сұрақ қойып, жауап беретін екі адамның диалогын қалай орналастыру керегін қарастырып жатырмын. В нақты жауаптар береді, ал А бірнеше сұрақ қойып, әңгіме кезектесіп жалғасады. Осы кезектесу үлгісін сақтап, жетіспейтін жауаптарды толықтыруым керек деп ойлаймын. Бос орындар жауаптарға арналған сияқты, ал екі оқушыға да: «Сабағың сағат нешеде басталады?» деген сияқты сұрақтар қоюға мүмкіндік берілген. Мен оларды біртұтас диалог етіп ұйымдастырамын!
Қазақ тілінде мектеп күн тәртібін жоспарлау
Мен мектеп күн тәртібін таңғы 8:30-да бастап, 14:00-де аяқтау туралы жұмыс істеп жатырмын. Мектептен кейін үй тапсырмасын орындаймын, ал кешке кітап оқимын немесе ойнаймын. Жауаптарды қазақ тілінде құрастыру маңызды, мысалы: «Мен таңертең сағат жетіде тұрамын». Сондай-ақ уақытты айту және сөйлемдерде көлікті қолдану қағидаларын түсіндіргім келеді. Соңында бәрінің қазақ грамматикасына сай болуын қамтамасыз етіп, жауаптары бар толық диалог ұсынамын.
Сабақ пен күн тәртібін нақтылау
Мен сабаққа қатысты сұрақты талдап жатырмын, мұнда «Сабағың» сөзі «сенің сабағың» дегенді білдіреді, ал жауапта «Сабағым» деп айтылады. Мектеп кестесіне сәйкес, сабақтар сағат 14:00-де аяқталады, одан кейін: «Сабақтан соң үйге барып, үй тапсырмасын орындаймын» деуге болады. Сонымен қатар кешкі уақытта кітап оқуды «Кешке кітап оқимын» деп айтамын. Таңғы әдеттер, көлік және мектепке келу туралы сұрақтар мен жауаптарды қамтитын толық диалог грамматикалық тұрғыдан дұрыс әрі табиғи болуы керек.
Бір мүмкін нұсқа:
— Сен таңертең нешеде тұрасың?
— Мен таңертең сағат жетіде тұрамын.
— Таңертең жаттығу жасайсың ба?
— Иә, таңертең жаттығу жасаймын.
— Мектепке нешеде барасың?
— Мектепке сағат сегізде барамын.
— Мектепке немен барасың?
— Мектепке автобуспен барамын.
— Сабағың нешеде басталады?
— Сабағым сағат сегіз жарымда басталады.
— Сабақтан нешеде шығасың?
— Сабақтан сағат екіде шығамын.
— Сабақтан соң не істейсің?
— Сабақтан соң үйге барып, үй тапсырмасын орындаймын.
— Кешке не істейсің?
— Кешке кітап оқимын.
Принципі:
- Нешеде? — уақытты білдіреді: сағат жетіде, сағат екіде.
- Немен? — құралды немесе көлікті білдіреді: автобуспен.
- Жауап бірінші жақта беріледі: тұрамын, барамын, оқимын.
Бұл — үлгі жауап. Уақыттарды өз күн тәртібіңе қарай өзгертуге болады.