канспект по гісторыі Беларусі Канфесійные адносіны

Кароткі адказ

Канфесійныя адносіны ў гісторыі Беларусі — гэта ўзаемаадносіны праваслаўных, католікаў, пратэстантаў, уніятаў, іўдзеяў і мусульман. Асабліва складанымі яны сталі ў XVI–XVIII стст., калі пашырыліся Рэфармацыя і Контррэфармацыя, а пасля Берасцейскай царкоўнай уніі 1596 г. узнікла падзеленае хрысціянскае асяроддзе.

Канспект

Канфесія — рэлігійны кірунак або веравызнанне.

1. Рэлігійная сітуацыя

На беларускіх землях ВКЛ жылі прадстаўнікі розных канфесій:

• праваслаўныя — асноўная частка ўсходнеславянскага насельніцтва;
• католікі — іх колькасць павялічылася пасля хрышчэння Літвы паводле каталіцкага абраду ў 1387 г.;
• пратэстанты — з’явіліся і пашырыліся ў XVI ст.;
• іўдзеі — жылі пераважна ў гарадах і мястэчках;
• мусульмане — татары, якія пасяліліся на беларускіх землях.

2. Рэфармацыя

У XVI ст. у ВКЛ распаўсюдзіліся ідэі Рэфармацыі — руху за пераўтварэнне каталіцкай царквы.

Асноўныя кірункі:

• лютэранства;
• кальвінізм;
• антытрынітарызм.

Пратэстантызм падтрымлівалі некаторыя магнаты і прадстаўнікі шляхты, напрыклад Мікалай Радзівіл Чорны і Мікалай Радзівіл Руды.

Рэфармацыя спрыяла:

• развіццю школ;
• пашырэнню кнігадрукавання;
• перакладам Бібліі;
• развіццю адукацыі і культуры.

З Рэфармацыяй звязана дзейнасць Сымона Буднага і Васіля Цяпінскага.

3. Контррэфармацыя

З канца XVI ст. каталіцкая царква пачала актыўна змагацца з Рэфармацыяй. Гэты рух атрымаў назву Контррэфармацыя.

Важную ролю адыгрывалі езуіты, якія:

• адкрывалі школы і калегіумы;
• займаліся адукацыяй;
• распаўсюджвалі каталіцтва;
• заснавалі Віленскую акадэмію ў 1579 г.

4. Рэлігійная верацярпімасць

У ВКЛ доўгі час існавала адносная верацярпімасць. Яна замацоўвалася ў Статутах ВКЛ і іншых дзяржаўных дакументах. У 1573 г. была прынята Варшаўская канфедэрацыя, якая абвясціла рэлігійны мір у Рэчы Паспалітай.

Аднак поўнай роўнасці паміж прадстаўнікамі розных канфесій не было, таму паміж імі ўзнікалі спрэчкі і канфлікты.

5. Берасцейская царкоўная ўнія

У 1596 г. была заключана Берасцейская царкоўная ўнія.

Яна аб’яднала частку праваслаўных епіскапаў з каталіцкай царквой. У выніку ўзнікла ўніяцкая, або грэка-каталіцкая, царква.

Уніяты:

• прызнавалі ўладу папы рымскага;
• захоўвалі ўсходні абрад;
• карысталіся царкоўнаславянскай мовай;
• захоўвалі многія праваслаўныя традыцыі.

Праваслаўныя, якія не прынялі ўнію, захавалі сваю царкву. Такім чынам, у грамадстве ўзнікла супрацьстаянне паміж праваслаўнымі і ўніятамі.

6. Наступствы

Берасцейская ўнія:

• падзяліла праваслаўных вернікаў;
• узмацніла рэлігійныя спрэчкі;
• спрыяла распаўсюджванню ўніяцтва;
• прывяла да развіцця праваслаўных брацтваў, школ і друкарняў.

У 1632 г. праваслаўная іерархія была адноўлена, а праваслаўным вярнулі частку правоў.

Пасля далучэння беларускіх зямель да Расійскай імперыі ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай уніяцкая царква паступова абмяжоўвалася. У 1839 г. на Полацкім царкоўным саборы большасць беларускіх уніятаў была пераведзена ў праваслаўе.

Важныя даты

• 1387 г. — хрышчэнне Літвы паводле каталіцкага абраду;
• XVI ст. — пашырэнне Рэфармацыі;
• 1573 г. — Варшаўская канфедэрацыя;
• 1579 г. — заснаванне Віленскай акадэміі;
• 1596 г. — Берасцейская царкоўная ўнія;
• 1632 г. — аднаўленне праваслаўнай іерархіі;
• 1839 г. — Полацкі царкоўны сабор і ліквідацыя ўніяцкай царквы ў Расійскай імперыі.

Галоўная выснова: канфесійная разнастайнасць спрыяла развіццю культуры і адукацыі Беларусі, але адначасова выклікала рэлігійныя і палітычныя канфлікты. Найбольш важнай падзеяй стала Берасцейская ўнія 1596 г., якая падзяліла вернікаў на праваслаўных і ўніятаў.

Праверка разумення

Калі ты можаш адказаць, што адбылося ў 1596 г., чым адрозніваліся праваслаўныя і ўніяты і якую ролю адыгрывалі езуіты, значыць, асноўны матэрыял зразуметы.