Осы фотода викторинанын жоспарында жазылған тапсырмаларды жасаш

Фотосурет көрінбей тұр. Викторинаның жоспары бар суретті қайта жіберіңіз, тапсырмаларды орындап беремін.

Бұл — алдыңғы өтініштің жалғасы, жаңа тапсырма емес. Суретте нақты сұрақтар емес, «Алтын күз – 2026» викторинасының жоспары берілген. Жоспар бойынша дайын тапсырмалар:

1-кезең. «Таныстыру»

Команда атауы, ұраны және эмблемасы таныстырылады.

Үлгі:

• Команда атауы: «Алтын жапырақ»
• Ұраны: «Күзгі біліммен жеңіске жетеміз!»
• Эмблемасы: алтын түсті жапырақ.

Басқа атаулар: «Береке», «Күз керуені», «Табиғат сақшылары».

2-кезең. «Күзді қаншалықты білеміз?»

Әр дұрыс жауапқа — 1 ұпай.

1. Күз айларын ата.
   Жауабы: Қыркүйек, қазан, қараша.

2. Күзгі күн мен түннің теңелуі қашан болады?
   Жауабы: 22–23 қыркүйекте.

3. Күзде жапырақтар неге сарғаяды?
   Жауабы: Күн сәулесі азайып, жапырақтағы хлорофилл мөлшері төмендейді.

4. Күзде қандай құстар жылы жаққа ұшады?
   Жауабы: Қарлығаш, тырна, аққу, қаз, үйрек.

5. Егін жинау жұмысы қалай аталады?
   Жауабы: Жиын-терім.

6. Жер астында өсетін көкөністерді ата.
   Жауабы: Сәбіз, қызылша, картоп.

7. Шық дегеніміз не?
   Жауабы: Салқын жерде ауадағы будың су тамшыларына айналуы.

8. Күзде пісетін жемістерді ата.
   Жауабы: Алма, алмұрт, жүзім, өрік.

3-кезең. «Ойлан, тап!»

1. Жазда жасыл тон киеді, күзде сары тон киеді, жел соқса жерге түседі.
   Жауабы: Жапырақ.

2. Домалақ, қызғылт сары, жер астында өседі, жасыл шашы жер үстінде болады.
   Жауабы: Сәбіз.

3. Бір ағашта 10 бұтақ бар. Әр бұтақта 5 алмадан өсіп тұр еді. 3 алма жерге түсіп қалды. Ағашта неше алма қалды?
   Жауабы: 47 алма.

4. Үш себетте алма, алмұрт және алма-алмұрт аралас жемістер бар. Себеттердің атауларының бәрі қате жазылған. «Аралас» деген себеттен бір жеміс алсаң, барлық себетті қалай анықтайсың?
   Жауабы: «Аралас» деп жазылған себеттен алынған жеміс оның нақты атауын көрсетеді. Содан кейін қалған екі себетті логика арқылы анықтайды.

5. Күзде киімін шешетін табиғаттағы нысан не?
   Жауабы: Ағаш.

4-кезең. «Мақал — сөздің мәйегі»

Мақалдарды жалғастыр:

1. Еңбек етсең ерінбей, ...
   Жауабы: тояды қарның тіленбей.

2. Күздің бір күні — ...
   Жауабы: қыстың бір айын асырайды.

3. Жауынмен жер көгерер, ...
   Жауабы: батамен ел көгерер.

4. Егінші мәрт, ...
   Жауабы: жер жомарт.

5. Бірлік болмай, ...
   Жауабы: тірлік болмас.

Мағынасы: Еңбек пен бірлік болса, мол өнім мен береке болады.

5-кезең. «Табиғат білгірлері»

1. Күзде күн мен түннің ұзақтығы қалай өзгереді?
   Жауабы: Күн қысқарып, түн ұзарады.

2. Құстар не үшін жылы жаққа ұшады?
   Жауабы: Суық түсіп, қорек азайғандықтан.

3. Күзде өсімдіктерде қандай өзгерістер болады?
   Жауабы: Өсуі баяулайды, жапырақтары түседі, қысқы тыныштыққа дайындалады.

4. «Мизам шуақ» дегеніміз не?
   Жауабы: Күздегі жылы әрі шуақты кезең.

5. Тұман қалай пайда болады?
   Жауабы: Ылғалды ауа салқындағанда су буы ұсақ тамшыларға айналады.

6. Күзде қандай табиғи құбылыстар жиі кездеседі?
   Жауабы: Жаңбыр, жел, тұман, шық, алғашқы қар.

7. Жапырақтың сары түсіне қандай пигмент әсер етеді?
   Жауабы: Каротиноидтар.

8. Жануарлар күзде қысқа қалай дайындалады?
   Жауабы: Қорек жинайды, індерін дайындайды, кейбірі қысқы ұйқыға кетеді.

6-кезең. «Жылдам жауап»

Әр дұрыс жауапқа — 1 ұпай.

1. Қыркүйек айында неше күн бар? — 30 күн.
2. Қазан айында неше күн бар? — 31 күн.
3. Қараша айында неше күн бар? — 30 күн.
4. Ауа температурасын өлшейтін құрал? — Термометр.
5. Мұз түйіршіктері түрінде жауатын жауын-шашын? — Бұршақ.
6. Күзден кейін қандай мезгіл келеді? — Қыс.
7. Дәнді дақылдың бір түрі? — Бидай.
8. Жапырақтың түсу құбылысы қалай аталады? — Жапырақ түсуі.
9. Күзде жиі жауатын жауын-шашын? — Жаңбыр.
10. Көкөністер мен жемістерді жинау мезгілі? — Күз.

7-кезең. Қорытынды

Қазылар алқасы барлық кезеңдегі ұпайларды есептейді.

Ең көп ұпай жинаған команда — жеңімпаз. Белсенді қатысушыларға алғыс хат немесе марапат қағазы беріледі.

Дұрыс, алдыңғы сұрақтар жеңілдеу болып кеткен. Мына нұсқа 8–10-сынып оқушыларына лайықталған.

Команда ұраны — 4 жол

Күзгі білім — асыл мұрат,
Бірлігіміз — берік қуат.
Ізденіспен алға бас,
«Алтын жапырақ» — жеңімпаз!

«Күз және ғылым» кезеңі

1. Күзгі күн мен түннің теңелуі кезінде Күн сәулесі Жердің қай бөлігіне тік түседі?
   Жауабы: Экваторға.

2. Фотопериодизм дегеніміз не?
   Жауабы: Ағзалардың күн мен түн ұзақтығының өзгеруіне реакциясы.

3. Күзде жапырақтар неге сары түске өзгереді?
   Жауабы: Хлорофилл ыдырап, жапырақтағы сары пигменттер көріне бастайды.

4. Жапырақтың күзде түсуінің өсімдік үшін қандай пайдасы бар?
   Жауабы: Өсімдік суды аз жоғалтады және суыққа дайындалады.

5. Тұман қандай физикалық құбылыстың нәтижесінде пайда болады?
   Жауабы: Су буының салқындап, ұсақ су тамшыларына айналуынан.

6. Циклон кезінде ауа райы қандай болады?
   Жауабы: Бұлтты, желді, жауын-шашынды болады.

7. Құстардың жылы жаққа ұшуының негізгі себептері қандай?
   Жауабы: Күннің қысқаруы, ауа температурасының төмендеуі және қоректің азаюы.

8. Қырау қандай жағдайда пайда болады?
   Жауабы: Ауа немесе жер бетінің температурасы \(0^\circ\text{C}\)-тан төмендегенде.

«Логика және математика» кезеңі

9. Күзгі екі күннің әрқайсысында жаңбыр жауу ықтималдығы \(0{,}3\). Екі күннің кемінде біреуінде жаңбыр жауу ықтималдығы қандай?
   Жауабы:
   \[ 1-0{,}7\cdot0{,}7=0{,}51 \] Жауабы: \(51\%\).

10. Жәрмеңкеде алма мен алмұрттың жалпы салмағы 48 кг. Алма алмұрттан 12 кг артық. Әр жемістің салмағын тап.
    Жауабы: Алмұрт — 18 кг, алма — 30 кг.

11. Бес күндегі ауа температурасы: \(6^\circ\text{C}\), \(8^\circ\text{C}\), \(-1^\circ\text{C}\), \(3^\circ\text{C}\), \(4^\circ\text{C}\). Орташа температура қанша?
    Жауабы:
    \[ \frac{6+8-1+3+4}{5}=4^\circ\text{C} \]

12. Қыркүйекте 8 күн жаңбырлы болды. Кездейсоқ таңдалған күннің жаңбырлы болу ықтималдығы қандай?
    Жауабы:
    \[ \frac{8}{30}=\frac{4}{15}\approx26{,}7\% \]

«Жылдам жауап»

1. Күздің соңғы айы — қараша.
2. Жапырақтың жасыл пигменті — хлорофилл.
3. Күздегі жылы әрі шуақты кезең — мизам шуақ.
4. Ауа қысымын өлшейтін құрал — барометр.
5. Жапырақтар арқылы судың булануы — транспирация.
6. Күзден кейінгі жыл мезгілі — қыс.

Иә, дұрыс айтасың — есептерді мүлде қоспаймыз. Олардың орнына 8–10-сынып деңгейіне сай теориялық сұрақтар болады.

«Күз және ғылым» кезеңі

1. Күзгі күн мен түннің теңелуі дегеніміз не?
   Жауабы: Күн мен түннің ұзақтығы шамамен тең болатын астрономиялық құбылыс.

2. Фотопериодизм дегеніміз не?
   Жауабы: Тірі ағзалардың күн мен түн ұзақтығының өзгеруіне байланысты реакциясы.

3. Күзде жапырақтар неге сарғаяды?
   Жауабы: Хлорофилл ыдырап, сары және қызғылт пигменттер көріне бастайды.

4. Жапырақтың күзде түсуі өсімдікке қандай пайда береді?
   Жауабы: Өсімдік суды аз жоғалтады және суық мезгілге бейімделеді.

5. Құстардың жылы жаққа ұшуына қандай факторлар әсер етеді?
   Жауабы: Ауа температурасының төмендеуі, күннің қысқаруы және қоректің азаюы.

6. Жапырақтардың шіруі табиғатқа қандай пайда әкеледі?
   Жауабы: Органикалық заттар ыдырап, топырақты қоректік заттармен байытады.

7. Ыдыратушыларға қандай ағзалар жатады?
   Жауабы: Бактериялар мен саңырауқұлақтар.

8. Циклон мен антициклонның айырмашылығы қандай?
   Жауабы: Циклон төмен қысым әкеліп, бұлтты әрі жауын-шашынды ауа райын қалыптастырады. Антициклон жоғары қысыммен байланысты, көбіне ашық ауа райын әкеледі.

9. Тұман қалай пайда болады?
   Жауабы: Су буы салқындап, ұсақ су тамшыларына айналғанда пайда болады.

10. Қырау дегеніміз не?
    Жауабы: Суық заттардың бетінде су буының мұз кристалдарына айналып қатуы.

11. «Мизам шуақ» дегеніміз не?
    Жауабы: Күзде болатын жылы әрі шуақты кезең.

12. Күзде өсімдіктердің өсуі неге баяулайды?
    Жауабы: Күн сәулесі мен жылу азайып, өсімдіктің зат алмасу үдерісі баяулайды.

Команда ұраны — 4 жол

Күзгі білім — асыл мұрат,
Бірлігіміз — берік қуат.
Ізденіспен алға бас,
«Алтын жапырақ» — жеңімпаз!