6,7
Сәйкестендіру терминдері және сөздерді іріктеу
Мен тиісті мағыналарымен жұптастыру үшін бірнеше терминді ұйымдастырып жатырмын. Мысалы, Галикарнас Кесенемен, Зевс Мүсінмен, Күн құдайы Гелиоспен, ал Хеопс Мысырмен сәйкес келеді. «Хеопс Мысыр» тіркесінің дұрыс жазылғанын тексеруім керек. Сондай-ақ оқылым мәтінінен сөздерді теріп алып, оларды бірге немесе бөлек жазылуына қарай жіктеу, тіпті күрделі сөздердің жазылуына қатысты қазақ орфографиясын атап өту тапсырмасы бар. Барлық мысалды түгел қамтымай-ақ, қажеттілерін дұрыс таңдауыма көз жеткізуім керек. Осыны анықтап алайық!
Мәтінді түсіндіруді қарастыру
Пайдаланушы жауап сұрап отырғандықтан, қысқа әрі түсінікті жауап беруім керек. Суреттердегі мәтінді, бәлкім, күрделі сөздердің жазылуына арналған қазақ тілі оқулығының бөлімін қарастырып отырған сияқтымыз.
Сынып пен бөлімді болжап анықтауым керек. Белгілі бір ережелерге сәйкес сөздерді топтастыру тапсырмасы болуы мүмкін, сондықтан әр санатты нақты түсіндіруім қажет.
Мысал ретінде «Ежелгі Грекияны», сондай-ақ түсінікті болу үшін «Мысырды (Египетті)» қосуым мүмкін.Суреттердегі мәтінді көшіріп жазу
Суреттердегі барлық сөзді мұқият теріп алуым керек, мүмкін, жауапты қазақ тілінде беру қажет болар. Ол үшін мәтінді жақсылап қарап, жол-жолымен дәл көшіруден бастаймын.
Суреттердің өлшемі 1152x1536 екенін ескеріп, мәтінді жақсы көру үшін бұру қажет пе, соны қарастырамын. Екінші суретте тақырып көрсетілген, оны да мәтінге енгізуім керек.Оқулықтағы жазу нормаларын қарастыру
«Мысыр (Египет) пирамидалары» сияқты тіркестерді қалай топтастыру керектігін ойластырып отырмын, себебі оларды жақшасыз да жазуға болатын шығар. Оны бір тіркес ретінде енгізу қажет сияқты. Сонымен қатар «Көне грек» бөлек жазылатын сөз тіркесі болуы мүмкін.
Мәтінде не сұралғанын анықтауға тырысып жатырмын: бұл қазақ тіліндегі 5 немесе 6-сынып оқулығындағы «Күрделі сөздер» тақырыбына қатысты болуы ықтимал. Күрделі, қосарлы немесе тіркесті сөздердің барлығын анықтап, оларды оқулықтағы ережелерге сәйкес нақты түсіндіру маңызды.
Қысқаша жауап
6-тапсырма
Бірге жазылатын сөздер:
адамзат, таңғажайып, ғибадатхана, қолөнер, бағдаршам, ешбір.
Бөлек жазылатын сөздер:
сәулет өнері, мүсін өнері, асыл мұра, аспалы бақ, патша сарайы, Мысыр пирамидалары, Хеопс пирамидасы, шаршы метр, піл сүйегі, жер сілкінісі, күн құдайы, Ежелгі Грекия, Родос аралы, Галикарнас кесенесі, Александрия маяғы.
Дефис арқылы жазылатын сөздер:
жан-жақтан, талай-талай, шексіз-шетсіз.
7-тапсырма
1 – ә, 2 – в, 3 – б, 4 – а.
Түсіндіру
Бірге жазылады, егер екі түбір бірігіп, бір ғана ұғымды білдірсе:
адам + зат = адамзат, таң + ғажайып = таңғажайып, ғибадат + хана = ғибадатхана.Бөлек жазылады, егер әр сөз өз мағынасын сақтап, сөз тіркесін құраса:
сәулет өнері, күн құдайы, жер сілкінісі, шаршы метр.Дефис қойылады, егер сөздер қайталанып немесе қосарланып тұрса:
талай-талай, шексіз-шетсіз, жан-жақтан.
7-тапсырманы тексеру:
- Галикарнас кесенесі;
- Зевс мүсіні;
- Күн құдайы — Гелиос;
- Хеопс — Мысыр пирамидалары.
Ескерту: мәтіндегі жолға сыймаған Константино-польге сөзі дефиспен жазылмайды. Дұрыс нұсқасы — Константинопольге.
Обсуждение
6 сообщенийҚысқаша түсіндіріп берші
6-тапсырма: сөздердің жазылуына назар аударылады:
- бір ұғым болса — бірге: адамзат, қолөнер;
- сөз тіркесі болса — бөлек: сәулет өнері, жер сілкінісі;
- қайталанған не қосарланған сөз болса — дефиспен: талай-талай, жан-жақтан.
7-тапсырма: тарихи нысандарды олардың дұрыс сипаттамаларымен сәйкестендіру керек. Сондықтан жауаптары: 1–ә, 2–в, 3–б, 4–а.
Шли емес дәптерге қалай жазамын тапсырма
Дәптерге былай жаз:
6-тапсырма
Бірге жазылатын сөздер: адамзат, таңғажайып, ғибадатхана, қолөнер, бағдаршам, ешбір.
Бөлек жазылатын сөздер: сәулет өнері, мүсін өнері, асыл мұра, аспалы бақ, патша сарайы, Мысыр пирамидалары, Хеопс пирамидасы, шаршы метр, піл сүйегі, жер сілкінісі, күн құдайы.
Дефис арқылы жазылатын сөздер: жан-жақтан, талай-талай, шексіз-шетсіз.
7-тапсырма
1 – ә
2 – в
3 – б
4 – а
Түсіндіру
Әрине.
6-тапсырма
Сөздерді қалай жазылатынына қарай үш топқа бөлеміз:
Бірге жазылады — екі сөз қосылып, бір мағына береді:
адамзат, қолөнер, ғибадатхана.Бөлек жазылады — сөздер жеке мағынасын сақтайды:
сәулет өнері, жер сілкінісі, патша сарайы.Дефис арқылы жазылады — сөздер қайталанып немесе қосарланып айтылады:
талай-талай, жан-жақтан, шексіз-шетсіз.
7-тапсырма
Бұл тапсырмада тарихи орындар мен олардың сипаттамаларын сәйкестендіреміз:
- Галикарнас кесенесі — кесене;
- Зевс мүсіні — мүсін;
- Гелиос — Күн құдайы;
- Хеопс — Мысыр пирамидасы.
Сондықтан сәйкестендіру жауабы: 1–ә, 2–в, 3–б, 4–а.
