Сельская гаспадарка і становішча сялян у першай палове XIX ст канспект
Кароткі адказ
У першай палове XIX ст. Беларусь заставалася аграрным краем. Сельская гаспадарка развівалася пераважна ў памешчыцкіх фальварках з выкарыстаннем працы прыгонных сялян. Памешчыкі імкнуліся павялічыць вытворчасць і продаж прадукцыі, таму пашыралі фальваркі і павялічвалі павіннасці сялян. Гэта прыводзіла да іх збяднення і паглыбляла крызіс прыгоннай сістэмы.
Канспект
1. Развіццё сельскай гаспадаркі
- Асноўным заняткам насельніцтва заставалася земляробства.
- Вырошчвалі жыта, пшаніцу, авёс, ячмень, лён, каноплі, бульбу.
- Развіваліся жывёлагадоўля, вінакурэнне, млынавая і лесагаспадарчая вытворчасць.
- Асноўнай формай памешчыцкай гаспадаркі быў фальварак — гаспадарка памешчыка, арыентаваная не толькі на ўласныя патрэбы, але і на продаж прадукцыі.
- Некаторыя памешчыкі ўводзілі:
- севазварот;
- выкарыстанне ўгнаенняў;
- палепшаныя прылады працы;
- новыя пароды жывёлы;
- найманую працу.
- Аднак большасць гаспадарак заставалася традыцыйнай. Нізкая прадукцыйнасць тлумачылася захаваннем прыгонніцтва і прымусовай працай.
2. Становішча сялян
Сяляне падзяляліся на:
- памешчыцкіх — належалі памешчыкам;
- дзяржаўных — належалі дзяржаве і выконвалі павіннасці на яе карысць.
Памешчыцкія сяляне таксама дзяліліся на:
- цяглых — мелі зямельны надзел і выконвалі паншчыну;
- агароднікаў — мелі невялікія надзелы;
- бабылёў — амаль або зусім не мелі зямлі;
- дваровых — працавалі пры панскім двары і часта не мелі ўласнага надзелу.
Асноўныя павіннасці сялян:
- паншчына — праца на зямлі памешчыка;
- аброк — грашовая або натуральная выплата памешчыку;
- згоны — дадатковыя прымусовыя работы;
- розныя перавозкі, рамонт дарог і будынкаў.
У некаторых маёнтках паншчына даходзіла да 4–6 дзён на тыдзень. Сялянскія надзелы памяншаліся, а памешчыцкія землі пашыраліся. Сяляне адказвалі на прыгнёт уцёкамі, адмовай ад паншчыны і хваляваннямі.
3. Спробы ўрада змяніць становішча
- 1837–1841 гг. — рэформа дзяржаўнай вёскі П. Кісялёва. Былі ўпарадкаваны павіннасці дзяржаўных сялян і кіраванне дзяржаўнымі маёнткамі, але прыгоннае права не скасавалі.
- 1844–1845 гг. — інвентарная рэформа. У спецыяльных інвентарах фіксаваліся памеры сялянскіх надзелаў і іх павіннасці. Рэформа павінна была абмежаваць самавольства памешчыкаў, але не вызваліла сялян і праводзілася непаслядоўна.
Галоўная выснова
Попыт на сельскагаспадарчую прадукцыю павялічваўся, таму памешчыкі пашыралі фальваркі і ўзмацнялі эксплуатацыю сялян:
рост таварнасці → пашырэнне фальваркаў → павелічэнне паншчыны → збядненне сялян → крызіс прыгоннай сістэмы.
Праверка разумення
Чым паншчына адрознівалася ад аброку?
Паншчына — праца, аброк — грашовая або натуральная выплата.Чаму сельская гаспадарка развівалася павольна?
Таму што захоўвалася прыгонніцтва і пераважала прымусовая праца.Чаму рэформы не вырашылі сялянскае пытанне?
Яны толькі абмяжоўвалі некаторыя злоўжыванні, але не скасоўвалі прыгоннае права.
