30

Кыска жооп: текстте бир өңчөй баяндоочтору бар 7 сүйлөм бар. Калың тамгалар — бир өңчөй баяндоочтор.

1. Улуу Кытай сепили — ажайып курулуш, байыркы доор эстелиги, узундугу 4000 километрге жеткен бийик дубал, эң чоң керемет.

2. Байыркы заман менен орто кылымдарда түндүк жана батыш Кытайда көчмөндөр жашап, мекендеген.

3. Кытай империясы күч алып, коңшу элдердин, көчмөндөрдүн конушун басып алган да, өзүнө караткан.

4. Бирок, бара-бара бийликтин алы кетет, начарлайт.

5. Улуу Кытай империясында ич ара чатактар чыгат, майдаланат, бөлүнүп-бөлүнүп кетет.

6. Көчмөндөр аларга чабуул коюп, ички аймактарга чейин жетет, эрлерин туткундайт, аялдарын күң кылат.

7. Мына ушундай зомбулуктан улам Кытай хандары биздин заманга чейинки IX–III кылымдарда эле көчмөндөр ашып кетчү ашууларды бекитип, коргон кура баштаган.

Принцип

Бир өңчөй баяндоочтор:

• бир эле ээге тиешелүү болот;
• бирдей суроого жооп берет;
• сүйлөмдө бирдей милдет аткарат;
• көбүнчө үтүр же да, жана сыяктуу байланыштыргычтар аркылуу бөлүнөт.

Мисалы:

• Көчмөндөр эмне кылган? — жашап, мекендеген.
• Бийликтин алы эмне болот? — кетет, начарлайт.
• Кытай хандары эмне кылган? — ашууларды бекитип, коргон кура баштаган.

Биринчи сүйлөмдө этиш эмес, зат атоочтук баяндоочтор бир өңчөй болуп турат: сепил — курулуш, эстелик, дубал, керемет.

Акыркы сүйлөмдөгү «бийиктиги он метр­дей келип» негизги бир өңчөй баяндоочко кирбейт. Ал сепилдин абалын сүрөттөйт, ал эми негизги баяндооч — сакталган.