4 тапсырма
Қысқа жауап: дұрыс реті — 2, 3, 1:
- «Ешкімге жауыздық жасамаймыз, сол үшін де біз көңілді жүреміз» — 1-ші;
- «Жүрегім дірілдеп, сөйлей алмаймын, – дейді» — 2-ші;
- «Қасқыр тиінді жеп қойып, ысы келді» — 3-ші.
Неге бұлай?
- Басы: алғашқы сөйлемде кейіпкердің өмірге көзқарасы, ұстанымы айтылады — «ешкімге жауыздық жасамаймыз». Бұл мәтіннің кіріспесі.
- Ортасы: екінші сөйлемде қауіп төнгендегі қорқыныш көрінеді — «жүрегім дірілдеп, сөйлей алмаймын». Бұл шиеленіс.
- Соңы: үшінші сөйлемде қасқырдың әрекеті баяндалады — ол тиінді жеп қояды. Бұл оқиғаның шешімі.
Тексеру: егер ретті 1 → 2 → 3 деп алсақ, оқиға дәйекті дамиды: бейбіт ұстаным → қорқыныш → қайғылы соң. Сондықтан кестедегі жауап дұрыс.
Обсуждение
3 сообщенияБұл — сол 4-тапсырманың жалғасы: бұрынғы үш сөйлемді (тиін, қасқыр, қорқыныш туралы) талдау керек. Төменде 80–90 сөзден тұратын дайын жауап пен қысқа түсіндірме берілген.
Дайын жауап (80–90 сөз)
Мәтіннің тақырыбы – «Жауыздық пен қорқыныш». Негізгі ой: адам баласы ешкімге жауыздық жасамауға тиіс, бірақ қорқыныш оны сөйлетпейді. Мәтіндегі сөйлемдер мағыналық және грамматикалық жақтан байланысқан. Бірінші сөйлем – кіріспе, автордың ұстанымын білдіреді. Екінші сөйлем – кейіпкердің қорқынышын жеткізіп, бірінші сөйлеммен қарсылық байланыс құрайды. Үшінші сөйлем – оқиғаның шешімі, екінші сөйлемдегі қорқыныштың себебін ашады. Сөйлемдер арасында жалғаулықтар жоқ; байланыс интонация, тыныс белгілері және етістік шақтары арқылы жүзеге асқан. Сондықтан мұнда тізбекті байланыс басым.
Қысқа түсіндірме
- Тақырып: мәтін не туралы? → жауыздық, қорқыныш, жаза.
- Негізгі ой: автор нені айтқысы келеді? → жауыздық жасамау керек, бірақ қорқыныш адамды әлсіретеді.
- Сөйлем байланысы:
1-сөйлем – кіріспе (ұстаным);
2-сөйлем – қорқыныш (қарсылық);
3-сөйлем – шешім (себеп-салдар). - Тілдік құралдар: жалғаулықтар жоқ, сондықтан байланыс мағыналық, интонациялық, тыныс белгілері және етістік шақтары арқылы берілген.
Егер мұғалім басқа мәтін берсе, сол мәтінді жіберсеңіз, талдауды соған қарай бейімдеймін.
