Таза суу жана ткздуу кыртыш химия
Кыска жооп: бул жерде «Таза суу жана туздуу кыртыш» деген теманын аталышы гана бар — так тапшырма (суроо, номер, эсеп) жазылган эмес. Ошондуктан төмөндө теманын принцибин түшүндүрөм, анын негизинде окшош тапшырманы өзүңөр чыгара аласыздар.
1. Таза суу деген эмне
Химияда таза суу — бул курамында эриген туздар, газдар жана органикалык кошулмалар жок $\mathrm{H_2O}$ (дистилденген суу). Табигый суу дайыма аралашма, анткени анда $\mathrm{Ca^{2+}}$, $\mathrm{Mg^{2+}}$, $\mathrm{Cl^-}$, $\mathrm{SO_4^{2-}}$, $\mathrm{HCO_3^-}$ иондору жана эриген газдар болот.
Тазалоо ыкмалары:
| Ыкма | Эмнени кетирет |
|---|---|
| Фильтрлөө | механикалык бөлүкчөлөрдү |
| Кайнатуу | убактылуу (карбонат) катуулукту: $\mathrm{Ca(HCO_3)_2 \rightarrow CaCO_3\downarrow + H_2O + CO_2}$ |
| Хлорлоо | бактерияларды |
| Дистилляция | бардык эриген туздарды (буулантуу + конденсация) |
| Ион алмаштыруу | катуулукту толук |
2. Туздуу кыртыш жана ага каршы күрөш
Туздуу кыртыш — курамында $\mathrm{NaCl}$, $\mathrm{Na_2SO_4}$, $\mathrm{Na_2CO_3}$, $\mathrm{CaCl_2}$ өтө көп топтолгон кыртыш. Себептери: туздуу суу менен сугаруу, дренаждын жоктугу, кургак климатта суунун бууланып, туздун бетте калышы.
Негизги чаралар:
- Жууш + дренаж — кыртышты таза суу менен жууп, туздарды агызып кетүү.
- Гипстөө (содалуу кыртыш үчүн) — натрий кальцийге алмашат: $$\mathrm{Na_2CO_3 + CaSO_4 \rightarrow CaCO_3\downarrow + Na_2SO_4}$$
- Тузга чыдамдуу өсүмдүктөрдү отургузуу, органикалык жер семирткичтер, туура сугаруу режими.
Текшерүү: гипстөөдөн кийин кыртыштагы $\mathrm{Na^+}$ азайып, $\mathrm{Ca^{2+}}$ көбөйөт — топурактын структурасы жакшырып, шор басуусу төмөндөйт. Демек реакциянын багыты туура: эригичтиги төмөн $\mathrm{CaCO_3}$ чөгүндү түрүндө бөлүнүп чыгат.
Бир суроо: кайсы тапшырманы тактайбыз — эсеп чыгаруу, реакция жазуу же аныктама беришибиз керекпи? Номерди же шарттын текстин жазыңыз.
