жалпак тилде айтып бер
Кыска жооп: М. Элебаевдин «Кыйын кезең» повести — кыргыз айылынын тарыхындагы оор, бурулуш мезгилди көрсөткөн чыгарма. Анда жөнөкөй элдин оор турмушу, эски түзүлүшкө (бай-манаптын үстөмдүгүнө) каршы күрөш жана жаңы, акыйкат турмушка умтулуу баяндалат. Негизги идея: кыйын кезең адамдын чыныгы баасын ачат, ал эми оорчулукту ынтымак менен гана жеңсе болот.
Муну кантип түшүнсө болот (негизги кадамдар)
- Автор жана доор. Мукая Элебаев (1906–1944) — кыргыз совет адабиятынын негиздөөчүлөрүнүн бири. Повест өткөн кылымдын башындагы тарыхый окуяларга таянат, ошондуктан «кыйын кезең» деген аталыш бекеринен эмес.
- Тема. Оор мезгилдеги айыл турмушу: жакырчылык, социалдык адилетсиздик, элдин күнүмдүк жашоосу.
- Конфликт. Эски менен жаңынын кагылышы: бир тарапта — бай-манап, эски каада-салт, экинчи тарапта — теңдик, эмгек, билимге умтулгандар.
- Башкы каарман. Ал жөнөкөй эмгекчи адам; повесттин кыймылдаткычы — анын ички өзгөрүүсү: коркуп жашоодон өз укугу үчүн күрөшүүгө чейинки жол.
- Идея. Кыйынчылыкка моюн сунбай, эл болуп ынтымакташуу керек — ошондо гана оор кезеңди жеңүүгө болот.
Кантип өзүң жакшылап айтып бере аласың
Повестти жалпак тилде айтып берүүнүн ыңгайлуу планы:
- Киришүү — автор, чыгарманын аталышы, кайсы доор тууралуу экени.
- Окуянын башталышы — айылдын турмушу, каармандардын абалы (1–2 сүйлөм).
- Негизги окуялар — окуган бөлүмдөрүң боюнча 2–3 эпизод, ар бирин бир-эки сүйлөм менен.
- Чоку чекит (кульминация) — эң татаал, чечим кабыл алынган учур.
- Чечилиши жана идея — окуя кандай бүтөт, автор эмнени айткысы келген.
- Өз оюң — «Мага повестте ... жакты, анткени ...».
Текшерүү
Жазган айтып беришиңде төмөнкү төрт нерсе барбы: тема (эмне жөнүндө), окуя (эмне болду), каарман (ким жана кандай өзгөрдү), идея (автор эмнени айткысы келди)? Ошол төртөө орундуу болсо — жообуң толук жана туура.
Эскертүү: повесттин так эпизоддору, каармандардын ысымдары басылмадан басылмага айырмаланышы мүмкүн, ошондуктан аларды өз китебиңден алып, ошол планга салып кой.
