Орында
Қысқаша жауап
Бос орындар (5 ұпай): Қазақстанға тың игерушілер КСРО-ның басқа аймақтарынан (Ресейден, Украинадан, Беларусьтен) келді. Оларға материалдық-қаржылық көмек көрсетіліп, жеңілдіктер жасалды. (Оқулықтағы нақты сөз тіркесі өзгеше болуы мүмкін — маңыздысы мазмұны.)
6-тапсырма:
(1 ұпай) 1940–1950 жылдары қатаң идеологиялық бақылау тарих ғылымын партиялық бақылауға алды: тарихшылар марксизм-ленинизм әдіснамасымен жұмыс істеуге мәжбүр болды, архивтерге қолжетімділік шектелді, «БК(б)П тарихының қысқаша курсы» басты бағдарға айналды. Объективті зерттеулер мен өзге пікірлер қуғындалды, көптеген ғалымдар репрессияға ұшырады. Нәтижесінде тарих ғылымы идеологияландырылып, үгіт-насихат құралына айналды; Қазақстан тарихы да тап күресі мен «орыс халқының прогрессивті рөлі» тұрғысынан біржақты жазылды.
(2 ұпай) Е. Бекмахановтың «Қазақстан XIX ғасырдың 20–40 жылдарында» (1947) еңбегінде Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс әділетті ұлт-азаттық, отаршылдыққа қарсы қозғалыс ретінде бағаланды. Бұл сталиндік ресми тарихнамаға қайшы келді: онда Кенесары реакционер-феодал, ал Ресейге қосылу «прогрессивті» деп түсіндірілетін. Ұлтшылдыққа қарсы күрес жүріп жатқан жағдайда ғалымның бұл ұстанымы саяси қылмыс ретінде бағаланып, кітап сынға алынып, кітапханалардан алынып тасталды, ал 1952 жылы Бекмаханов тұтқындалып, 25 жылға сотталды. Сондықтан іс ғылыми емес, саяси астары бар қуғынға айналды.
(1 ұпай) Ғалым Кенесары көтерілісін халықтың бостандық пен тәуелсіздік үшін әділетті күресі, ұлт-азаттық қозғалыс деп бағалады. Ал сол кездегі ресми кеңестік идеология көтерілісті «реакцияшыл», «феодалдық-монархиялық», халыққа қарсы қозғалыс деп жариялап, Қазақстанның Ресейге қосылуын «өз еркімен» және «прогрессивті» деп түсіндірді. Сондықтан ғалымның бағасы ресми ұстанымға тікелей қарама-қайшы келді.
(2 ұпай) Менің бағам: бұл — идеологияның ғылымға өрескел араласуы және ғалымды ғылыми пікірі үшін жазалау, яғни саяси репрессия. Дәйек: Бекмаханов фактілік қателігі үшін емес, дәуір талабына сай келмеген ғылыми тұжырымы үшін сотталды; кейін ол 1955 жылы босатылып, 1956 жылы ақталды, ал Кенесары көтерілісі бүгінде ұлт-азаттық қозғалыс ретінде мойындалады. Бұл ғалымның бағасының тарихи шындыққа сай болғанын көрсетеді.
Негізгі қадамдар (ұқсас тапсырманы қалай орындау керек)
- Кезеңді анықта: 1940–1950 жж. — сталиндік идеологиялық бақылау, «ждановшылдық», ұлтшылдыққа қарсы науқан.
- Еңбектің негізгі идеясын тап: Кенесары — ұлт-азаттық күрестің көшбасшысы.
- Ресми ұстаныммен салыстыр: Кенесары — реакционер; Ресейге қосылу — прогресс.
- Қайшылықты көрсет: ғылыми шындық ⇄ идеология → қуғын.
- Өз бағаңды дәйекпен бер: нақты фактімен (1956 ж. ақталуы, бүгінгі тарихи баға) дәлелде.
Тексеру
Фактілер дұрыс: кітап — 1947 ж., қамау — 1952 ж., босату — 1955 ж., ақталу — 1956 ж. Кенесары көтерілісінің қазіргі бағасы — ұлт-азаттық қозғалыс. Жауаптар осыған сәйкес келеді.
Обсуждение
4 сообщенияКыскарттт
Қысқаша нұсқа
Бос орындар: Қазақстанға тың игерушілер КСРО-ның басқа аймақтарынан келді, оларға материалдық-қаржылық көмек пен жеңілдіктер жасалды.
6-тапсырма:
(1 ұпай) Тарих партиялық бақылауға алынып, марксизм-ленинизм әдіснамасы міндетті болды, архивтер жабылды, өзге пікір қуғындалды. Ғылым идеологияның құралына айналды.
(2 ұпай) Бекмаханов Кенесары көтерілісін әділетті ұлт-азаттық қозғалыс деп бағалады. Бұл ресми көзқарасқа (Кенесары — реакционер, Ресейге қосылу — прогресс) қайшы келді. Сондықтан кітап сынға алынып, 1952 ж. ғалым 25 жылға сотталды — бұл ғылыми емес, саяси қуғын.
(1 ұпай) Ғалым көтерілісті ұлт-азаттық күрес деп бағалады, ал ресми идеология оны «реакцияшыл, халыққа қарсы» қозғалыс деп жариялады — тікелей қайшылық.
(2 ұпай) Бұл — идеологияның ғылымға араласуы және пікірі үшін жазалау. Дәйек: 1956 ж. ақталды, ал бүгінде Кенесары көтерілісі ұлт-азаттық қозғалыс деп мойындалады.
Тагы кыскарт
Бос орындар: тың игерушілер КСРО-ның басқа аймақтарынан келді, оларға материалдық-қаржылық көмек жасалды.
6-тапсырма:
(1) Тарих партиялық бақылауға алынды: марксизм-ленинизм міндетті, архивтер жабық, өзге пікір қуғындалды → ғылым идеологияға тәуелді болды.
(2) Бекмаханов Кенесарыны ұлт-азаттық күрес деп бағалады — бұл ресми көзқарасқа қайшы. Кітап сынға алынып, 1952 ж. 25 жылға сотталды: ғылыми емес, саяси қуғын.
(1) Ғалым — ұлт-азаттық күрес деді, идеология — «реакцияшыл» деді: тікелей қайшылық.
(2) Идеологияның ғылымға араласуы, пікірі үшін жазалау. 1956 ж. ақталды, қазір көтеріліс ұлт-азаттық қозғалыс деп мойындалады.
