2,3,4
Кароткі адказ
2. Германія напрыканцы XIX ст. была канстытуцыйнай манархіяй з моцнай уладай імператара: урад прызначаў кайзер і ён жа адказваў перад ім, а не перад рэйхстагам. Вялікабрытанія была парламенцкай манархіяй, Францыя — парламенцкай рэспублікай: там урад фарміраваўся парламенцкай большасцю і нёс перад парламентам адказнасць.
3. Манапалістычны капіталізм у Германіі склаўся ў апошняй трэці XIX ст., асабліва ў 1870—1890-я гг. Прыклады: Рэйнска-Вестфальскі вугальны сіндыкат, канцэрны Крупа, Сіменса, АЭГ, буйныя банкі накшталт Deutsche Bank.
4. Рабочы і сацыял-дэмакратычны рух узнік з-за цяжкіх умоў працы і жыцця рабочых, хуткай індустрыялізацыі, палітычнага беспраўя і распаўсюджвання сацыялістычных ідэй. СДПГ патрабавала паляпшэння становішча рабочых, дэмакратычных свабод і ў перспектыве — ліквідацыі капіталістычнай эксплуатацыі.
2. Чым Германія адрознівалася ад Вялікабрытаніі і Францыі
Каб параўноўваць палітычныя сістэмы, глядзі на чатыры галоўныя крытэрыі:
- Хто кіруе дзяржавай?
- Каму падпарадкаваны ўрад?
- Якую ролю адыгрывае парламент?
- Насколькі шырокія правы і выбарчае права?
| Крытэрый | Германія | Вялікабрытанія | Францыя |
|---|---|---|---|
| Форма кіравання | Канстытуцыйная манархія з моцнай уладай кайзера | Парламенцкая манархія | Парламенцкая рэспубліка |
| Кіраўнік дзяржавы | Імператар | Манарх | Прэзідэнт |
| Урад | Канцлер прызначаўся імператарам і адказваў перад ім | Фарміраваўся парламенцкай большасцю і адказваў перад парламентам | Адказваў перад парламентам |
| Парламент | Рэйхстаг выбіраўся, але не фарміраваў урад і не мог кантраляваць яго | Меў вяршэнства, урад залежаў ад яго даверу | Меў вялікую ўладу, мог змяняць урад |
| Асаблівасці | Моцная ўлада кайзера і арміі, у Прусіі — трохкласная выбарчая сістэма | Манарх «царствуе, але не кіруе» | Рэспубліканскі лад, усеагульнае выбарчае права для мужчын |
Галоўная розніца: у Германіі палітычная сістэма была манархічнай і авіярытарнай, хоць існаваў выбраны рэйхстаг. У Вялікабрытаніі і Францыі урад залежаў ад парламента, а не ад манарха ці прэзідэнта.
Праверка: калі канцлера прызначае і здымае імператар, а парламент не можа адправіць урад у адстаўку — гэта не парламенцкая сістэма.
3. Калі склаўся манапалістычны капіталізм у Германіі
Адказ: у апошняй трэці XIX ст., асабліва ў 1870—1890-я гг. Аб'яднанне Германіі ў 1871 г. стварыла адзіны рынак, паскорыла прамысловае развіццё і ўзмацніла канцэнтрацыю вытворчасці і капіталу.
Прыкметы манапалістычнага капіталізму:
- буйныя прадпрыемствы кантралююць значную частку рынку;
- узнікаюць картэлі і сіндыкаты — аб'яднанні, якія дамаўляюцца пра цэны, аб'ёмы вытворчасці і збыт;
- банкаўскі капітал зліваецца з прамысловым: банкі фінансуюць буйныя канцэрны і ўплываюць на іх.
Прыклады:
- Рэйнска-Вестфальскі вугальны сіндыкат кантраляваў збыт вугалю;
- металургічныя і ваенныя канцэрны Крупа;
- электратэхнічныя кампаніі Сіменса і АЭГ;
- хімічныя прадпрыемствы BASF, Bayer, Hoechst;
- буйныя банкі, напрыклад Deutsche Bank.
Праверка: калі ёсць проста адзін вялікі завод — гэта яшчэ не манаполія. Манаполія — калі буйныя кампаніі аб'ядноўваюцца і сумесна кантралююць рынак.
4. Прычыны рабочага і сацыял-дэмакратычнага руху. Мэты СДПГ
Прычыны
- Эканамічныя: хуткая індустрыялізацыя, рост прамысловага пралетарыяту, нізкія зарплаты, беспрацоўе, эканамічныя крызісы.
- Сацыяльныя: цяжкія ўмовы працы — доўгі рабочы дзень, штрафы, жаночая і дзіцячая праца, дрэнныя жыллёвыя ўмовы, адсутнасць сацыяльнага страхавання.
- Палітычныя: рабочыя не мелі рэальнага ўплыву на ўладу; у Прусіі дзейнічала трохкласная выбарчая сістэма; дзейнічаў выключны закон супраць сацыялістаў (1878—1890).
- Ідэйныя: распаўсюджванне марксізму і сацыялістычных ідэй, дзейнасць Ласаля, Бебеля, Лібкнехта, прафсаюзаў.
Мэты СДПГ
Блізкія патрабаванні:
- паляпшэнне ўмоў працы і павышэнне зарплат;
- 8-гадзінны рабочы дзень;
- свабода сходаў, саюзаў, друку;
- усеагульнае выбарчае права;
- дзяржаўнае сацыяльнае страхаванне;
- дэмакратызацыя дзяржавы.
Стратэгічная мэта, зафіксаваная ў Эрфурцкай праграме 1891 г.:
- пераход да сацыялізму;
- ліквідацыя капіталістычнай эксплуатацыі;
- перадача сродкаў вытворчасці ў грамадскую ўласнасць.
Важна памятаць: у 1875 г. на Гоцкім з'ездзе ўзнікла Сацыялістычная рабочая партыя Германіі, а ў 1890 г. яна атрымала назву СДПГ.
Праверка: прычыны руху — гэта спалучэнне эканомікі, сацыяльных умоў, палітыкі і ідэалогіі, а мэты СДПГ — спачатку рэформы, а ў перспектыве — сацыялістычнае пераўтварэнне грамадства.
