76ны Иштеп берчи

Кыскача жооп

Төмөнкү сүйлөмдөрдү түзсө болот (каратма сөз ар кайсы жерде):

1. Ардактуу ата-энелер, сиздерди бүгүнкү майрам менен куттуктайбыз! (башында)
2. Бүгүн, кымбаттуу замандаштар, биз чоң сыноолорго даярбыз. (ортосунда)
3. Сизди көргөнүмө кубанычтамын, Алтынай. (аягында)
4. Үч кылдуу өрүк комуз, сенин үнүң кандай сулуу! (башында)
5. Сен, берекелүү Ала-Тоо, элибиздин ыйык бешигисиң. (ортосунда)
6. Мен сени эч качан унутпайм, бакытым. (аягында)
7. Сүйүктүү мугалимим, бизге берген билимиңиз үчүн рахмат! (башында)

Негизги кадамдар жана эрежелер

1. Каратма сөз деген эмне?
   Бул — кимге же эмнеге кайрылып сүйлөп жатканыбызды билдирген сөз же сөз айкашы. Ал сүйлөмдүн мүчөсү болуп эсептелбейт (ээ, баяндооч, толуктооч ж.б. эмес).

2. Кайда турса, ошого жараша тыныш белгиси коюлат:

   • Башында турса — анан үтүр (же күчтүү сезим менен айтылса, леп белгиси) коюлат:
     Ардактуу ата-энелер,* сиздерди куттуктайбыз!*
   • Ортосунда турса — эки жагына тең үтүр:
     Бүгүн, кымбаттуу замандаштар, биз даярбыз.
   • Аягында турса — алдына үтүр:
     Кубанычтамын, Алтынай.

3. Окуу интонациясы:
   Каратма сөздү окуганда үн менен бөлүп, пауза жасап, кайрылуу (чакыруу) үнү менен айтабыз. Бул — кайрылуу интонациясы.

4. Текшерүү:
   Ар бир сүйлөмдөн каратма сөздү таап, аны алып салып көрсөк, сүйлөмдүн негизги мааниси сакталып калат (мисалы, «Сизди көргөнүмө кубанычтамын» — «Алтынай» алынса да сүйлөм бүтөт). Демек, ал сүйлөмдүн мүчөсү эмес.

Эскертүү: 5-сүйлөмдө «сен» — ээ, «Ала-Тоо» — каратма сөз, «бешигисиң» — баяндооч. Бул каратма сөздүн сүйлөм мүчөсү болбостугун дагы бир жолу көрсөтөт.