Kaля xaты кapкaлi дзвe вapoны, пepaд якiмi ляжaлa xлeбнaя cкapынкa. Maлaдaя вapoнa нeкaлькi paзoў пaтpaбaвaльнa кapкнyлa i cцiшылacя ў чaкaннi, шыpoкa pacкpыўшы дзюбy. Гэтa дaчкa-гyльтaйкa xaцeлa, кaб мaцi яe пaкapмiлa xлeбнaй cкapынкaй. Aлe cтapaя вapoнa лiчылa, штo дaчкa i caмa ўжo cпpaвiццa з тaкoй paбoтaй. Maлaдaя вapoнa знoў зaкapкaлa, a cтapaя ўзялa ў дзюбy xлeбнyю cкapынкy i шпypнyлa яe дaлeй aд cябe. Aбeдзвe вapoны кiнyлicя дa cпaжывы. Cтapaя вapoнa знapoк пpыпaзнiлacя, кaб дaчкa cxaпiлa cкapынкy. Aлe тaя ўзнялa тaкi гвaлт кaля xлeбa! Aднaк мaцi aкaзaлacя вeльмi цяpплiвaя. Знoў пaляцeлa cкapынкa, знoў зa ёй кiнyлicя птyшкi. Haвyчaннe cпынiлa пяpэcтaя кoшкa, якaя paптaм выcкaчылa з xaты. Maлaдaя вapoнa, нe paздyмвaючы, yзмaxнyлa кpылaмi i пpaз xвiлiнy cxaвaлacя зa дaxaм cyceдняй xaты. Cтapaя ж, пaпepaджaльнa кapкнyўшы нa ўвecь нaдвopaк, cxaпiлa ў дзюбy xлeб i кiнyлacя дaгaняць дaчкy. найди в этом тексте дзеясловы
Кароткі адказ: дзеясловы ў тэксце (асабовыя формы і інфінітывы):
каркалі, ляжала, каркнула, сцішылася, хацела, пакарміла, лічыла, справіцца, закаркала, ўзяла, шпурнула, кінуліся, прыпазнілася, схапіла, ўзняла, аказалася, паляцела, кінуліся, спыніла, выскачыла, узмахнула, схавалася, схапіла, кінулася, даганяць.
Асобна — дзеепрыслоўі, гэта нязменныя формы дзеяслова:раскрыўшы, раздумваючы (у тэксце — «не раздумваючы»), каркнуўшы.
Як шукаць дзеясловы:
- стаў пытанне: што рабіць? што зрабіць? што робіць? што зрабіў?;
- правярай, ці абазначае слова дзеянне або стан: вароны (што рабілі?) каркалі, скарынка (што рабіла?) ляжала;
- не забывай пра пачатковую форму дзеяслова: справіцца, даганяць — гэта таксама дзеясловы.
Праверка: у асноўным спісе 25 дзеясловаў, разам з дзеепрыслоўямі — 28 форм. Не блытай з прыслоўямі (патрабавальна, шырока, знарок, раптам) і прыметнікамі (маладая, старая, хлебная, пярэстая, цярплівая).
Обсуждение
2 сообщенияІ паставь дзеясловы каб мяняць па часам
Вось табліца. Бяру 3-ю асобу адзіночнага ліку (яна), а ў прошлым часе — жаночы род, як у большасці форм тэксту.
Важна: дзеясловы незакончанага трывання маюць усе тры часы, а закончанага — толькі прошлы і будучы. Цяперашняга часу ў іх няма.
Незакончанае трыванне
| Дзеяслоў | Прошлы час (яна) | Цяперашні час (яна) | Будучы час (яна) |
|---|---|---|---|
| каркаць | каркала | каркае | будзе каркаць |
| ляжаць | ляжала | ляжыць | будзе ляжаць |
| хацець | хацела | хоча | будзе хацець |
| лічыць | лічыла | лічыць | будзе лічыць |
| даганяць | даганяла | даганяе | будзе даганяць |
Закончанае трыванне
| Дзеяслоў | Прошлы час (яна) | Цяперашні час | Будучы час (яна) |
|---|---|---|---|
| каркнуць | каркнула | — | каркне |
| сцішыцца | сцішылася | — | сцішыцца |
| пакарміць | пакарміла | — | пакорміць |
| справіцца | справілася | — | справіцца |
| закаркаць | закаркала | — | закаркае |
| узяць | узяла | — | возьме |
| шпурнуць | шпурнула | — | шпурне |
| кінуцца | кінулася | — | кінецца |
| прыпазніцца | прыпазнілася | — | прыпазніцца |
| схапіць | схапіла | — | схапіць |
| узняць | узняла | — | узніме |
| аказацца | аказалася | — | акажацца |
| паляцець | паляцела | — | паляціць |
| спыніць | спыніла | — | спыніць |
| выскачыць | выскачыла | — | выскачыць |
| узмахнуць | узмахнула | — | узмахне |
| схавацца | схавалася | — | схаваецца |
Прыклад поўнага змянення па часах для каркаць:
яна каркала — яна каркае — яна будзе каркаць.
Для множнага ліку ў прошлым часе будзе каркалі, у цяперашнім — каркаюць, у будучым — будуць каркаць.
Дзеепрыслоўі раскрыўшы, раздумваючы, каркнуўшы ў гэту табліцу не ўваходзяць: яны не змяняюцца па асобах і не ўтвараюць звычайных часавых формаў.
