"түшүнүк кат" 8 класстын окуучусу Толубаева айбийке булинг суитсит кылмыштуулук боюнча жащ

Кыскача: сиздин жазууңуздан муну «түшүнүк карта» деп түшүндүм. Туура картада борбордук түшүнүк болот, андан 3–4 тармак чыгат; ар тармакта «эмне? белгиси? эмне кылуу?» деген кыска жооптор жазылат. Суицид боюнча зыян келтирүү ыкмаларын эмес, жардам издөө жолдорун жаз.

Автору: Толубаева Айбийке, 8-класс
Борбордук түшүнүк: «Коопсуз мектеп жана өспүрүм»

1. Буллинг

• Кайталануучу физикалык же психологиялык кысым, кемсинтүү.
• Түрлөрү: физикалык, сөз менен, социалдык бойкот, кибербуллинг.
• Белгилери: коркуу, сабактан качуу, унчукпоо, тынчсыздануу.
• Эмне кылуу: токтот; класс жетекчиге, психологго, ата-энеге айт; далилди сакта; курмандыкты колдоо.

2. Суицид

• Бул оор кризис; айыптоо эмес, жардам керек.
• Белгилери: үмүтсүздүк, өзүн жок көрүү, адамдардан бөлүнүп калуу.
• Эмне кылуу: жалгыз калтырба; ишенимдүү чоң кишиге, мектеп психологуна кайрыл; коркунуч болсо 112.
• Эскертүү: зыян келтирүү ыкмаларын жазба; «эч кимге айтпа» деп сыр катары сактаба.

3. Кылмыштуулук

• Коркутуу, зордук, мазактоо укук бузууга айланышы мүмкүн.
• Онлайн: жеке маалыматты коргоо; коркутуу же сүрөттү макулдуксуз таратуу — туура эмес.
• Эмне кылуу: далилди сакта; ата-энеге, мектепке, керек болсо милицияга кайрыл; өч алууга барба.
• Жоопкерчилик жашка жана кылмыштын оордугуна жараша болот; так маалыматты укук мугалиминен такта.

Байланыштар

• Буллинг → психологиялык зыян → кризис.
• Кылмыштуулук → коопсуздук эрежелери → алдын алуу.
• Жардам булактары: ата-эне, класс жетекчи, мектеп психологу, 112.

Кантип ушундай карта түзүү керек

1. Борборго негизги идеяны жаз.
2. Андан 3 тармак чыгар.
3. Ар тармакка 3–5 кыска сөз жаз.
4. Себеп-кесепетти стрелка менен көрсөт.
5. Зордуктун же зыяндын деталдарын жазба.

Текшерүү: картада 3 тармак барбы? Ар биринде «эмне? белгиси? эмне кылуу?» деген жооптор барбы? Баары борбор менен байланышканбы? Ошондо карта даяр.