Сурол жана тапшырмалар

Кыскача: бул беттеги суроолор инклюзия жана майыптыкты түшүнүү боюнча. Негизги принцип — инклюзия айырмачылыкты жок кылбайт, адамга эмес, тоскоолдуктарга көңүл бурат.

1. Инклюзия деген эмне?

Инклюзия — ар бир адамдын, анын ичинде майыптыгы бар адамдардын да, мектепте, коомдо, иште толук катышуусу үчүн шарт түзүү. Бул жөн гана «бирге отуруу» эмес: чөйрө, эрежелер жана мамиле баарыга ылайыктуу болушу керек. Инклюзия адамды «оңдоону» эмес, тоскоолдуктарды жоюуну талап кылат.

2. Майыптыкты түшүнүүнүн моделдери

Көбүнчө эки негизги модель айтылат:

• Медициналык модель: майыптык — адамдын ден соолугунун көйгөйү. Аны дарылоо, «оңдоо» керек деп каралат. Көйгөйдүн булагы — адамдын өзү.
• Социалдык модель: майыптык — коомдун тоскоолдукторунун натыйжасы: пандус жок, тепкич, терс көз караш, маалыматтын жетишсиздиги. Көйгөйдүн булагы — коом; чечим — чөйрөнү өзгөртүү.

Айырмасы: медициналык модель адамды өзгөртүүнү сунуштайт, социалдык модель коомду өзгөртүүнү талап кылат. Окуу китебиңде дагы башка моделдер аталса, ошол эле логика менен салыштыр: «ким жооптуу жана чечим кайда?»

3. Кыргызстандагы чаралар

Жоопту үч-төрт багытка бөлүп айтсаң толук болот:

• Мыйзамдык негиз: Конституция, «Билим берүү жөнүндө», «Майыптардын укуктары жана аларды социалдык коргоо жөнүндө» мыйзамдар, эл аралык милдеттенмелер.
• Билим берүү практикасы: инклюзивдик программалар, ресурстук борборлор, психолог, логопед, дефектолог кызматтары.
• Кадрлар жана чөйрө: мугалимдердин квалификациясын жогорулатуу, мектептерди физикалык жеткиликтүү кылуу (пандус, кең эшиктер, атайын жабдуулар).
• Маалымдоо: ата-энелер жана коомчулук менен иштөө, пилоттук инклюзивдик класстар.

4. Билдирүү даярдоо

Планды мындай түз:

1. Ким жана эмне менен алектенет.
2. Кандай тоскоолдуктарга туш болгон.
3. Кандай жетишкендиктерге жеткен.
4. Анын иши коомго кандай таасир эткен.
5. Бул мисал эмнени үйрөтөт.

Мисал: Стивен Хокинг — физик, оор ооруга карабастан илимге зор салым кошкон, илимди жайылткан. Же өзүң тандаган паралимпиадачы/коомдук ишмер жөнүндө ушундай план менен жаз. Маалыматты ишенимдүү булактардан ал.

5. «Мектебимдеги социалдык инклюзия» долбоору

Долбоордук сунуш мындай бөлүктөрдөн турат:

• Аталышы жана максаты: мектептеги тоскоолдуктарды азайтуу.
• Милдеттер: сурамжылоо/байкоо аркылуу көйгөйдү аныктоо; иш-чаралар планын түзүү; аткаруу; натыйжаны баалоо.
• Иш-чаралар: «Инклюзия күнү», достук клуб, тренинг, пандус/белгилер, биргелешкен оюндар.
• Ресурстар: мугалимдер, окуучулар, ата-энелер, администрация.
• Күтүлүүчү натыйжа: окуучулардын маалымдуулугу жогорулайт, майыптыгы бар окуучулар өзүн коопсуз сезет.

Өзүңдү текшерүү: 1-суроодо «баары үчүн шарт» жана «тоскоолдуктарды жоюу» деген ой болушу керек; 2-суроодо «ким жооптуу?» деп салыштыр; 3-суроодо жок дегенде 3 багыт ата; 4–5-суроолордо план жана булак болушу шарт.