канспект по химии химичныя уласцивасци асноуных аксидау на беларуском

Кароткі адказ: асноўныя аксіды — гэта аксіды металаў, якім адпавядаюць асновы. Галоўныя іх уласцівасці: яны рэагуюць з кіслотамі і кіслотнымі аксідамі, а актыўныя асноўныя аксіды — яшчэ і з вадой. У выніку ўтвараюцца соль, вада або аснова.

Канспект: хімічныя ўласцівасці асноўных аксідаў

Асноўны аксід — гэта аксід металу, якому адпавядае аснова.
Прыклады:
\[ \mathrm{Na_2O \to NaOH,\quad CaO \to Ca(OH)_2,\quad CuO \to Cu(OH)_2} \]

Звычайна гэта аксіды металаў у нізкіх ступенях акіслення, напрыклад \(Na_2O\), \(K_2O\), \(CaO\), \(BaO\), \(CuO\), \(FeO\).
Не ўсе аксіды металаў з’яўляюцца асноўнымі: \(Al_2O_3\), \(ZnO\) — амфатэрныя.

1. Узаемадзеянне з кіслотамі

Асноўны аксід + кіслата → соль + вада.

\[ \mathrm{CuO + 2HCl \to CuCl_2 + H_2O} \]

\[ \mathrm{Na_2O + 2HCl \to 2NaCl + H_2O} \]

Гэта рэакцыя абмену: метал з аксіду пераходзіць у соль, а кісларод з вадародам утвараюць ваду.

2. Узаемадзеянне з кіслотнымі аксідамі

Асноўны аксід + кіслотны аксід → соль.

\[ \mathrm{CaO + CO_2 \to CaCO_3} \]

\[ \mathrm{K_2O + SO_3 \to K_2SO_4} \]

Пры гэтым утвараецца соль, у якой метал бярэцца з асноўнага аксіду, а кіслотны астатак — з кіслотнага аксіду.

3. Узаемадзеянне з вадой

Асноўны аксід + вада → аснова.

Але гэта характэрна не для ўсіх асноўных аксідаў, а толькі для аксідаў шчолачных і шчолачназямельных металаў:

\[ \mathrm{Na_2O + H_2O \to 2NaOH} \]

\[ \mathrm{CaO + H_2O \to Ca(OH)_2} \]

Аксіды такіх металаў, як \(CuO\), \(FeO\), \(Fe_2O_3\), з вадой практычна не рэагуюць.

4. Узаемадзеянне з амфатэрнымі аксідамі і гідраксідамі

Гэта дадатковае ўласцівасць, часцей пры сплаўленні:

\[ \mathrm{Na_2O + Al_2O_3 \xrightarrow{t} 2NaAlO_2} \]

\[ \mathrm{K_2O + Zn(OH)_2 \to K_2ZnO_2 + H_2O} \]

Чаго асноўныя аксіды не робяць

• не рэагуюць з асновамі;
• не рэагуюць з іншымі асноўнымі аксідамі;
• не ўсе рэагуюць з вадой.

Як разважаць, каб выканаць падобнае заданне

1. Вызнач, які перад табой аксід: асноўны ці кіслотны.
   Калі гэта аксід металу, якому адпавядае аснова, — ён асноўны.
2. Паглядзі, з чым ён рэагуе:
   • з кіслатой → соль + вада;
   • з кіслотным аксідам → соль;
   • з вадой → аснова, але толькі для актыўных металаў.
3. Запішы прадукты і ўраўняй атамы.
4. Правер, ці правільна складзена соль: ступень акіслення металу павінна захавацца.

Праверка на прыкладзе:
\[ \mathrm{Na_2O + H_2O \to 2NaOH} \] Злева: 2 атамы \(Na\), 2 атамы \(H\), 2 атамы \(O\).
Справа: у двух \(NaOH\) — 2 \(Na\), 2 \(O\), 2 \(H\). Усё збалансавана.