Тек соңғы екі тапсырманы қарастырамыз. А мәтіні = 1-мәтін, Ә мәтіні = 2-мәтін.
1. Стилі, жанры және тілдік ерекшеліктері
| А мәтіні / 1-мәтін | Ә мәтіні / 2-мәтін | |
|---|---|---|
| Стилі мен жанры | Публицистикалық стиль; жанры — мақала | Ғылыми стиль; жанры — ғылыми мақала |
| Тілдік ерекшеліктері | Оқиғаны баяндап, көпшілікке әсер ету мақсаты басым. Эмоционалды-бағалауыш сөздер бар: «тәнті етті», «қызығушылықтарын тудырды». «Табиғи қайнар көз» метафорасы қолданылған. Тілі қарапайым, түсінікті. | Терминдер көп: «шикізат», «энергетикалық ресурс», «геотермальды энергетика». Анықтама берілген: «Балама энергия — ...». Нақты дерек бар: «30 есе». Эмоция жоқ, баяндау объективті, себеп-салдар байланысы байқалады. |
2. Тақырыптары мен ортақ идеясы
| 1-мәтін | 2-мәтін | |
|---|---|---|
| Тақырып | «Болашақ энергиясы»: ЭКСПО-2017 көрмесіндегі балама энергия көздері | Балама энергия көздері және жаһандық энергетикалық дағдарыс |
Ортақ идея: Энергетикалық ресурстар шектеулі болғандықтан, адамзат болашақта балама әрі сарқылмайтын энергия көздерін дамытып, пайдалануға көшуі қажет.
Қалай анықтау керек?
- Публицистикалық стиль оқырманға әсер етуді, қызығушылық оятуды мақсат етеді. Онда эмоционалды сөздер, бейнелі тіркестер, бағалау жиі кездеседі.
- Ғылыми стиль түсіндіруге, дәлелдеуге арналған. Онда терминдер, анықтамалар, нақты сандар мен деректер басым болады.
- Тақырып — мәтіннің не туралы екені. Идея — автордың сол мәтін арқылы айтқысы келген басты ойы.
Тексеру: 1-мәтінде көрме туралы оқиға және эмоционалды баға бар, ал 2-мәтінде балама энергия ұғымы мен нақты деректер түсіндіріледі. Сондықтан біріншісі — публицистикалық, екіншісі — ғылыми стиль.
