Задача · 9 класс Задача №3754085
А
А
103конугуу
Кыска жооп: жел — атмосфералык басым жогору жерден төмөн жерге карай соккон абанын кыймылы. Жергиликтүү желдер белгилүү бир аймактын рельефи жана күнү-түнү ар башка ысышынан пайда болот; мелүү (туруктуу) желдер Жердин басым алкактарынын жана айлануусунун негизинде жыл бою бир багытта согот.
| Желдин түрү | Кантип пайда болот | Багыты / белгиси |
|---|---|---|
| Бриз | Күндүз кургактык тез ысыйт, деңиз үстүндө басым жогору болот; түнкүсүн тескерисине болот | Күндүз деңизден жээкке, түнкүсүн жээктен деңизге |
| Тоо-өрөөн желдери | Тоо менен өрөөндүн ар башка ысып-муздашынан | Күндүз өрөөндөн тоого, түнкүсүн тоодон өрөөнгө |
| Фён | Аба тоо кыркасынан ашып, ылдый түшкөндө кысылып жылыйт | Жылуу жана кургак жел |
| Бора | Муздак аба бийик тоодон ылдам ылдый түшөт | Муздак, катуу жел |
| Мелүү (батыш) желдер | 30° жана 60° кеңдиктердеги басымдын айырмасынан жана Жердин айлануусунан | Батыштан чыгышка, туруктуу согот |
Негизги принцип:
- Басым айырмасы болгон жерде гана жел пайда болот.
- Жергиликтүү желдер жакын жерлердин ар башка ысышынан улам пайда болот, ошондуктан күндүз жана түнкүсүн багыты өзгөрөт.
- Мелүү желдер дүйнөлүк басым алкактарынын ортосундагы айырмадан пайда болот, ошондуктан багыты туруктуу.
- Жердин айлануусу (Корриолис күчү) желдин багытын четтетет.
Текшерүү: күндүз кургактык тез ысыйт, анда басым төмөн болот — демек, бриз деңизден жээкке согот. Түнкүсүн кургактык тез муздайт — бриз жээктен деңизге согот.
