Калктын курактык жана жыныстук курамы конспнкт география
Кыскача жооп
Калктын курактык курамы — калктын ар кайсы жаш топторуна бөлүнүшү. Калктын жыныстык курамы — эркектер менен аялдардын санынын катышы. Экөө бирге курактык-жыныстык пирамидада көрсөтүлөт. Бул курам төрөлүү, өлүм, миграция, согуш, медицина жана экономикалык шарттарга байланыштуу болот.
1. Курактык курам
Калк көбүнчө үч топко бөлүнөт:
- 0–14 жаш — балдар;
- 15–64 жаш — эмгекке жарамдуу курак (эл аралык статистикада көбүнчө ушундай);
- 65 жаш жана андан улуу — улгайгандар.
Ар бир топтун үлүшүн пайыз менен эсептесе болот:
\[ \text{топтун үлүшү} = \frac{\text{топтогу калктын саны}}{\text{жалпы калк}} \times 100\% \]
Курактык курам эки негизги типте болот:
- Жаш калк — балдардын үлүшү жогору, төрөлүү көп, карылар аз. Мындай өлкөлөрдө мектеп, бала бакча, жумуш орундар көп керектелет.
- Картайган калк — улгайгандардын үлүшү жогору, төрөлүү төмөн. Мындай өлкөлөрдө пенсия, медициналык тейлөө маселелери маанилүү болот.
2. Жыныстык курам
Жыныстык курамды көрсөтүү үчүн көбүнчө 100 аялга туура келген эркектердин саны эсептелет:
\[ \text{жыныстык катыш} = \frac{\text{эркектердин саны}}{\text{аялдардын саны}} \times 100 \]
Мисалы, 105 деген көрсөткүч 100 аялга 105 эркек туура келет дегенди билдирет.
Жалпы эрежелер:
- жаңы төрөлгөндөрдө эркектер бир аз көбүрөөк болот;
- жаш өскөн сайын, өзгөчө улгайган куракта, аялдардын үлүшү көбөйөт;
- согуш, эмгек миграциясы, кесип түрү жана жашоо образы жыныстык катышка таасир этет.
3. Курактык-жыныстык пирамиданы кантип окуу керек?
Пирамидада:
- тик огунда — жаш курак;
- горизонтал огунда — эркектер жана аялдардын саны же үлүшү;
- оң жагында көбүнчө аялдар, сол жагында эркектер көрсөтүлөт.
Эгер пирамиданын негизи кенен болсо — калк жаш, төрөлүү жогору.
Эгер ортосу кенен, төбөсү бара-бара кеңейсе — калк картаят, өмүр узак.
4. Талдоо алгоритми
Похожее задание үчүн мындай тартипте жаз:
- Курактык топторду аныкта: 0–14, 15–64, 65+.
- Ар бир топтун пайызын эсепте.
- Жыныстык катышты тап: эркектер / аялдар × 100.
- Курактык-жыныстык пирамиданын формасын аныкта: жаш калкпы же картайган калкпы.
- Себептерин жаз: төрөлүү, өлүм, миграция, медицина, экономика.
- Кесепетин жаз: эмгек ресурстары, мектептер, пенсия, медицина, үй-бүлө куруу.
5. Кыргызстанга байланыштуу жалпы жыйынтык
Кыргызстанда калктын курактык курамы жаш калк тибине жакын: балдар менен жаштардын үлүшү салыштырмалуу жогору, 65 жаштан улгайгандардын үлүшү аз. Жалпы жыныстык катыш дээрлик тең болгону менен, улгайган куракта аялдардын үлүшү көбүрөөк болот. Эмгек миграциясы жана шаар-айыл айырмачылыктары айрым региондордо жыныстык жана курактык курамга таасир этет.
Текшерүү: эгер курактык топтордун пайыздарынын суммасы \(100\%\) болсо жана жыныстык катыш 100гө жакын болсо, эсептөө туура жүргүзүлгөн.
Обсуждение
3 сообщенияПзыраак
Жөнөкөй түрдө
Курактык курам — калктын жашы боюнча бөлүнүшү:
- 0–14 жаш — балдар;
- 15–64 жаш — эмгек кыла ала тургандар;
- 65 жаш жана улуу — улгайгандар.
Жыныстык курам — эркектер менен аялдардын саны. Көбүнчө «100 аялга канча эркек туура келет» деп эсептешет.
Пирамида: сол жакта эркектер, оң жакта аялдар. Төмөнүндө кичине жаш, өйдө чоң жаш. Негизи кенен болсо — калк жаш; төбөсү кенен болсо — калк картайган.
Кыргызстан: калк жаш, балдар көп. Улгайган адамдардын арасында аялдар көбүрөөк кездешет.
Эгер «попроще» эмес, башка нерсени сураганың болсо (мисалы, «кененирээк» же «кыскарak»), айтып кой — ошого жараша берем.
Илим жана маданиятты саламаттыкты сактоо география конспект
