1 менее 2 иштеп берчи
Кыскача жооп
Мисал: графен — көмүртек атомдорунан турган өтө жука, бекем жана электр тогун жакшы өткөргөн материал. Келечекте андан ийилүүчү экрандар, тез кубатталган батареялар, жеңил жана бекем учак бөлүктөрү, медициналык сенсорлор жасалышы мүмкүн.
Таблица:
| Субatomдук бөлүкчө | Символу |
|---|---|
| электрон | e⁻ |
| нейтрон | n⁰ |
| протон | p⁺ |
Кантип ойлонуш керек
1-тапшырмада «материал → анын өзгөчө касиети → кайда колдонулат» деген байланышты көрсөтүү маанилүү. Графенде атомдор өзгөчө тизилгендиктен, материал жеңил, бекем жана электр өткөргүч болот. Дал ушундай касиеттери үчүн аны электроникада, энергия сактоодо жана курулушта колдонууга болот.
2-тапшырмада символдун үстүндөгү белги бөлүкчөнүн зарядын көрсөтөт:
- электрон — терс заряддуу, ошондуктан e⁻;
- протон — оң заряддуу, ошондуктан p⁺;
- нейтрон — нейтралдуу, ошондуктан n⁰ (кээде жөн гана n деп да жазылат).
Текшерүү: 1-тапшырмада мисал, касиет жана колдонулушу байланышта болсо, жооп туура. 2-тапшырмадагы үч символ да заряд белгилери менен туура жазылды.
Обсуждение
6 сообщенийКычкылтек менее комуртек болбойбу
Ооба, болот. Эгер 1-тапшырмада каалаган затты (же эки затты) алып, анын касиети менен колдонулушун жазуу керек болсо, кычкылтек менен көмүртек ылайыктуу мисал.
| Зат | Формула | Негизги касиеттери | Колдонулушу |
|---|---|---|---|
| Кычкылтек | O₂ | түссүз, жыты жок газ; күйүүнү колдойт; дем алуу үчүн керек | медицинада (кычкылтек баллону), металлды кычкылтек менен кесүүдө, сууну тазалоодо |
| Көмүртек | C | катуу зат (графит, алмаз); күйгөндө CO₂ пайда кылат; графит электрди өткөрөт | графит — карандаш жана электрод; алмаз — кесүүчү аспап; кокс — металлургияда |
Эске алуу керек:
- Экөө тең жөнөкөй зат: кычкылтек — газ, көмүртек — катуу зат. Ошондуктан аларды салыштыруу оңой: агрегаттык абалы, түсү, күйүүгө мамилеси боюнча айырмаланат.
- Мурунку мисалдагы графен да көмүртектен турат (ал атомдордун өзгөчө тизилиши). Демек кычкылтек менен көмүртекти алсак, мурунку жоопко карама-каршылык жок — жөн гана көмүртектин башка түрүн көрсөткөн болобуз.
2-тапшырма (e⁻, n⁰, p⁺) өзгөрбөйт — ал туура.
Эгер 1-тапшырмада так «бир материал» деп талап кылынса, айт — ошого жараша кайра жазып берем.
Кыскараак
Ооба, болот.
| Зат | Формула | Касиети | Колдонулушу |
|---|---|---|---|
| Кычкылтек | O₂ | түссүз газ, күйүүнү колдойт, дем алууга керек | медицинада, металл кесүүдө |
| Көмүртек | C | катуу зат (графит, алмаз), графит ток өткөрөт | карандаш, электрод, кесүүчү аспап |
Экөө тең жөнөкөй зат, ошондуктан салыштырууга ыңгайлуу: кычкылтек — газ, көмүртек — катуу зат.
2-тапшырма өзгөрбөйт: e⁻, n⁰, p⁺.
Иштеп берч
3-тапшырма
| Бөлүкчө | Сүрөттөгү белгиси | Заряды | Орду | Кыскача мүнөздөмөсү |
|---|---|---|---|---|
| Протон | ядродогу «+» | оң (+) | ядродо | массасы нейтронго жакын, оң заряддуу |
| Нейтрон | ядродогу белгисиз бөлүкчө | зарядсыз | ядродо | заряды жок, массасы протондон бир аз чоң |
| Электрон | катмарлардагы «–» | терс (–) | ядронун айланасында | массасы өтө кичине, терс заряддуу |
4-тапшырма
а) Көмүртекте 6 протон бар.
б) Нейтралдуу атомдо электрондордун саны протондордун санына барабар: 10 электрон.
в) Натрийде 11 электрон болсо, нейтралдуу атомдо 11 протон болот. Протон нейтрондон бирөө көп болгондуктан:
\[
11-1=10
\]
10 нейтрон болот.
5-тапшырма
а) Электрондор терс зарядга ээ болгондуктан бири-бири менен түртүлөт.
б) Протондор оң заряддалгандыктан бири-биринен түртүлөт; алардын арасында электростатикалык күч таасир этет.
в) Электрондор менен протондор карама-каршы заряддуу болгондуктан тартылат.
г) Атомдо электрондорду электростатикалык күч кармап турат.
д) Электрондор менен протондор карама-каршы заряддалгандыктан тартылат; алар бири-бирине тартылышат.
6-тапшырма
Атом моделдери убакыт өткөн сайын жаңы илимий далилдерге жана тажрыйбаларга байланыштуу өзгөрүп турган. Эски модель жаңы байкоолорду толук түшүндүрө албай калганда, окумуштуулар аны тактап, жаңы модель түзгөн. Мисалы, электрондор ядронун айланасында так бир жол менен кыймылдабай турганы аныкталгандан кийин, алардын кыймылы башкача — б bulut/ыктымалдык түрүндө түшүндүрүлөт. Демек модель — илимдин өнүгүшүнө жараша такталып турган түшүндүрмө.
