Цитопарофиндерди физикалык касиеттер жана колдонулушу
Сиз «цитопарофиндер» деп жазганыңызды «циклопарафиндер» (циклоалкандар) деп түшүндүм.
Кыска жооп: циклопарафиндер — каныккан цикликүү көмүрсуутектер, жалпы формуласы CₙH₂ₙ (n ≥ 3). Алар көбүнчө түссүз, сууда дээрлик эрибейт, органикалык эриткичтерде жакшы эрийт, суудан жеңил, көпчүлүгү күйүүчү. Колдонулушу: эриткичтер, отун, майлоочу майлар, органикалык синтез; циклогексан — нейлон/капрон алууда, циклопропан — медицинада наркоз үчүн (тарыхый), циклопентан — полиуретан көбүктөрүн алууда.
Негизгилерди кантип түшүнүү керек:
Түзүлүшү. Циклопарафиндерде көмүртек атомдору жабык шакекче түзөт, кош байланыш жок. Ошондуктан алар «каныккан» жана «цикликүү» деп аталат. Мисалы, \(n=6\) болсо: \(\mathrm{C_6H_{12}}\) — циклогексан.
Физикалык касиеттери. Молекулалары полярсыз болгондуктан сууда начар эрийт, ал эми бензин, бензол, хлороформ сыяктуу органикалык эриткичтерде жакшы эрийт. Көмүртек саны аздары (\(C_3-C_4\)) газ, ортоңкулары суюктук, өтө чоңдору катуу зат болот. Көмүртек саны өскөн сайын кайноо температурасы жогорулайт, себеби молекула аралык тартылуу күчтөрү күчөйт. Көпчүлүгүнүн тыгыздыгы суудан аз.
Колдонулушу.
- Жалпысынан: эриткич, отун, майлоочу майлар, органикалык синтез.
- Циклогексан: капролактам жана адипин кислотасы аркылуу нейлон, капрон, пластмасса, лак-боёк жана дары-дармек алууда.
- Циклопропан: мурун медицинада наркоз үчүн колдонулган; жарылуу коркунучу бар.
- Циклопентан: пенополиуретан көбүктөрүн алууда көбүктөөчү агент жана эриткич.
Текшерүү: \(\mathrm{C_6H_{12}}\) формулалуу циклогексан — суюктук, сууда эрибейт, органикалык эриткичтерде эрийт, нейлон алууга сырьё болот. Бул айтылган касиеттерге дал келет.
