Франция

Не совсем понял реплику. Уточни одним сообщением, что нужно:

• ответить по заданию про Францию на кыргызском языке;
• или это отдельное задание по предмету «кыргыз тили» — тогда пришли его условие.

Франция жөнүндө кыскача маалымат (кыргыз тилинде):

Жалпы маалымат

• Батыш Европадагы мамлекет, борбору — Париж.
• Аянты — болжол менен 551 мың км²; калкы — 68 миллиондон ашык.
• Деңиз жээктери: түндүктө Ла-Манш, батышта Атлантика океаны, түштүктө Жер ортолук деңизи.

Жаратылышы

• Рельефи ар түрдүү: түндүгү жана батышы түздүктүү, түштүгү менен чыгышында тоолор бар (Альп, Пиреней).
• Климаты негизинен мелүүн деңиздик; түштүктө Жер ортолук деңиздик климат.
• Ири дарыялары: Сена, Луара, Рона, Гаронна.

Чарбасы

• Өнүккөн өлкө, дүйнөдөгү ири экономикалардын бири.
• Өнөр жайы: машина куруу, авиация, химия, жеңил жана тамак-аш өнөр жайы.
• Айыл чарбасы: буудай, жүзүм (шарап), сүт жана эт.
• Туризм өтө өнүккөн (Париж, Эйфель мунарасы, Лувр).

Эми тактайын: бул география боюнча жалпы мүнөздөмө. Эгер сабакта талап кылынган план башка болсо (мисалы: «өлкөнү планы боюнча мүнөздөө», таблица, кыска реферат) — планыңды жаз, ошого ылайык кайра түзүп берем.

Франция жаңы тарых доорунда (17-кылымдын ортосу — 19-кылымдын аягы)

1. Абсолюттик монархия

• Людовик XIV (1643–1715) тушунда Франция Европадагы эң күчтүү мамлекет болгон. Абсолюттик бийлик чыңдалып, дворяндардын укуктары чектелген.
• Ошол эле учурда тынымсыз согуштар мамлекеттин экономикасын начарлаткан.

2. Улуу Француз революциясы (1789–1799)

• 14-июль 1789-ж. — Бастилия чебин алуу, революциянын башталышы.
• 26-август 1789-ж. — «Адам жана жаран укуктарынын декларациясы» кабыл алынган.
• 1792-ж. — монархия кулап, республика жарыяланган; 1793-ж. Людовик XVI өлүм жазасына тартылган.
• 1793–1794-жж. — якобиндик диктатура (Робеспьер), кийин термидордук төңкөрүш менен жоюлган.
• 1795–1799-жж. — Директория бийлиги.

3. Наполеон Бонапарт жана Биринчи империя (1799–1815)

• 1799-ж. — 18-брюмер төңкөрүшү, Наполеон бийликке келет.
• 1804-ж. — өзүн император деп жарыялайт; «Наполеон кодекси» (жарандык кодекс) кабыл алынат.
• Наполеон дээрлик бүткүл Европаны багындырган, бирок 1812-ж. Россияга жортуулу жана 1815-ж. Ватерлоо салгылашуусу анын кулашына алып келген.
• Вена конгресси (1814–1815) Европадагы чек араларды кайра аныктаган.

4. Реставрация жана Июль революциясы

• 1814–1830-жж. — Бурбон династиясынын кайтышы (Людовик XVIII, Карл X).
• 1830-ж. — Июль революциясы; Луи-Филипп бийликке келип, «Июль монархиясы» орногон.

5. 1848-жылкы революция жана Экинчи империя

• 1848-ж. — Февраль революциясы, Экинчи республика жарыяланган; президент — Луи Бонапарт.
• 1852-ж. — ал өзүн Наполеон III деп император жарыялап, Экинчи империяны түзгөн.

6. Үчүнчү республика

• 1870–1871-жж. — Франк-пруссия согушу; Седандагы жеңилүү, Наполеон III бийликтен кетет.
• 1871-ж. — Париж коммунасы; андан кийин Үчүнчү республика (1870–1940) орнойт.
• Бул мезгилде Франция ири колониялык империяга ээ болуп, өнөр жайы тез өнүккөн.

Жалпы жыйынтык: жаңы тарыхта Франция Европадагы саясий өзгөрүүлөрдүн борбору болгон — абсолюттик монархиядан республикага чейинки жолду башынан өткөрүп, революциялар, Наполеон согуштары жана империялар аркылуу өнүккөн.

Эгер сабакта белгилүү бир план (мисалы, «өлкөнүн өнүгүүсүн мезгилдер боюнча таблицага жаз» же «бир гана революцияны баянда») талап кылынса — ошону айт, ошого ылайыктап берем.

Франция жаңы тарыхта — кыскача

• 17–18-кылым: абсолюттик монархия. Людовик XIV тушунда Франция Европадагы эң күчтүү мамлекет болгон.
• 1789–1799-жж.: Улуу Француз революциясы. 14-июль 1789-ж. Бастилия алынып, «Адам жана жаран укуктарынын декларациясы» кабыл алынган. Монархия кулап, республика жарыяланган (1792). Якобиндик диктатура (1793–1794) кийин жоюлган.
• 1799–1815-жж.: Наполеон Бонапарт бийликке келип (1799), 1804-ж. император болот. «Наполеон кодекси» кабыл алынган. 1812-ж. Россияга жортуулу жана 1815-ж. Ватерлоо жеңилүүсү анын кулашына алып келген.
• 1814–1848-жж.: Бурбон реставрациясы, 1830-ж. Июль революциясы, «Июль монархиясы».
• 1848–1870-жж.: Экинчи республика, анан Наполеон III жана Экинчи империя (1852).
• 1870-ж. анан: Франк-пруссия согушунда жеңилүү, Париж коммунасы (1871), Үчүнү республиканын орношу.

Жыйынтык: Франция абсолюттик монархиядан революциялар жана империялар аркылуу республикага өткөн.

Франция жаңы тарыхта — эң кыскача

• 1789–1799: Улуу Француз революциясы; монархия кулап, республика жарыяланды.
• 1799–1815: Наполеон бийликке келип, империя түздү; 1815-ж. Ватерлоодо жеңилди.
• 1814–1848: Монархиянын кайтышы, 1830-ж. Июль революциясы.
• 1848–1870: Экинчи республика, анан Наполеон III жана Экинчи империя.
• 1870-ж. кийин: Франк-пруссия согушунда жеңилүү, Париж коммунасы, Үчүнчү республика.

Жыйынтык: Франция революциялар жана империялар аркылуу республикага өткөн.

Так, түшүндүм — керек башка ыкмада. Тактап бер: кандай форматта керек?

• таблица (мезгил — окуя — мааниси),
• даталар гана (хронология),
• оозеки жооп (мугалимге айтууга ылайык, байланыштуу текст),
• же башка план боюнча.

Франциянын жаңы тарыхы — даталар боюнча кыскача

• 1643–1715 — Людовик XIV: абсолюттик монархиянын гүлдөшү.
• 1789 — Улуу Француз революциясынын башталышы (Бастилия).
• 1792 — Республика жарыяланды.
• 1793–1794 — Якобиндик диктатура.
• 1799 — Наполеон бийликке келди.
• 1804 — Наполеон император, «Наполеон кодекси».
• 1815 — Ватерлоо: Наполеондун кулашы.
• 1830 — Июль революциясы.
• 1848 — Экинчи республика.
• 1852 — Наполеон III, Экинчи империя.
• 1870–1871 — Франк-пруссия согушу, Париж коммунасы, Үчүнчү республика.

Мына ушундай таза хронология. Ушул ылайыктуубу, же дагы башкача керекпи?

Улуу Британиянын жаңы тарыхы — даталар боюнча кыскача

• 1640–1660 — Англия революциясы; 1649-ж. Карл I өлүм жазасына тартылып, республика жарыяланды.
• 1653–1658 — Оливер Кромвелдин протектораты.
• 1660 — Стюарттардын реставрациясы (Карл II).
• 1688 — «Даңктуу революция»; 1689-ж. «Укуктар жөнүндө билль» — парламенттин бийлиги чыңдалды.
• 1707 — Англия менен Шотландиянын униясы: Улуу Британия мамлекети түзүлдү.
• 18-кылымдын 2-жарымы — 19-кылым — өнөр жай төңкөрүшү; Британия «дүйнөнүн устаканасы» болду.
• 1775–1783 — Түндүк Америкадагы согуш; колониялар жоголду (АКШнын көз карандысыздыгы).
• 1837–1901 — Виктория ханышанын доору: ири колониялык империя, парламенттик реформалар.
• 1914–1918 — Биринчи дүйнөлүк согушта Антантанын курамында жеңиш.

Жыйынтык: Британия революция жолу менен конститутциялык монархияга өтүп, өнөр жай төңкөрүшүнүн аркасында дүйнөнүн эң кубаттуу державаларынын бирине айланган.

Европадагы 1848–1849-жж. революциялар — кыскача

Себептери: 1845–1847-жж. түшүм начар болуп, ачарчылык жана өнөр жай кризиси чыккан; бийликке каршы либералдык жана улуттук кыймылдар күчөгөн; Вена конгрессинин (1815) тартиби менен Меттернихтин системасына нааразылык.

• Февраль 1848 (Франция) — Парижде революция; Луи-Филипп тактыдан баш тартып, Экинчи республика жарыяланган. Декабрда президент болуп Луи Бонапарт шайланган.
• Март 1848 (Австрия) — Венада көтөрүлүш; Меттерних кызматтан кетип, чет өлкөгө качкан. Император конституция жана улуттарга эркиндик убада кылган.
• Март 1848 (Венгрия) — Пештте революция башталып, Лайош Кошут жетектеген кыймыл өз өкмөтүн жана реформаларды талап кылган.
• Март 1848 (Германия) — Берлинде көтөрүлүш; Франкфурт улуттук чогулушу (май 1848 – 1849) бирдиктүү Германиянын долбоорун талкуулаган.
• Март 1848 (Италия) — Милан, Венецияда көтөрүлүштөр; Сардиния королдугу Австрияга согуш жарыялаган.
• Июнь 1848 — Парижде жумушчулардын көтөрүлүшү (Июнь күндөрү) басылган; Прагадагы көтөрүлүш да басылган.
• Октябрь 1848 — Венадагы жаңы көтөрүлүш басылып, Франц Иосиф I такка отурган.
• 1848 — Австрия империясында жана Пруссияда крепостнойлук жоюлган.
• Март 1849 — Новара салгылашуусунда Сардиния жеңилип, Карл Альберт тактыдан баш тарткан; Рим республикасын (Мадзини) француз аскерлери баскан.
• Апрель 1849 — Пруссия королу Фридрих Вильгельм IV Франкфурт чогулушу сунуш кылган императордук таажыны четке каккан.
• Август 1849 — Венгриядагы революция орус аскерлеринин жардамы менен басылган (Вилагос).

Жыйынтык: революциялардын баары жеңилүү менен бүткөн, бирок крепостнойлук жоюлуп, конституциялык талаптар күчөп, Италия менен Германиянын биригүү кыймылына жол ачылган. Сардиниянын конституциясы (1848) күчүндө калган.

Европадагы 1848–1849-жж. революциялар — орточо кыскача

Себептери: ачарчылык жана экономикалык кризис, феодалдык калдыктар, саясий эркиндиктердин жоктугу, улуттардын биригүүгө жана көз карандысыздыкка умтулушу, Меттерних системасына каршылык.

Негизги окуялар:

• Франция: февраль 1848-ж. — Луи-Филипп тактыдан баш тартып, Экинчи республика жарыяланды; декабрда президент болуп Луи Бонапарт шайланды.
• Австрия: март 1848-ж. — Венада көтөрүлүш, Меттерних кызматтан кетти; октябрда көтөрүлүш басылып, Франц Иосиф I такка отурду.
• Венгрия: март 1848-ж. — Лайош Кошут жетектеген кыймыл башталды; 1849-ж. орус аскерлеринин жардамы менен басылды.
• Германия: март 1848-ж. — Берлинде көтөрүлүш; Франкфурт улуттук чогулушу бирдиктүү Германияны талкуулады, бирок императордук таажы четке кагылды.
• Италия: Милан жана Венецияда көтөрүлүштөр; Сардиния Австрияга каршы согушуп, 1849-ж. Новарада жеңилди; Рим республикасы басылды.

Жыйынтыгы: революциялар негизинен жеңилүү менен бүттү. Бирок Австрия империясында крепостнойлук жоюлуп, конституциялык жана улуттук кыймылдар күчөдү. Германия менен Италиянын биригүү процессине түрткү берилди.

Европадагы 1848–1849-жж. революциялар — кыскача

• Себеби: экономикалык кризис, феодалдык калдыктар, саясий эркиндиктин жоктугу жана улуттук кыймылдар.
• Франция: Февраль революциясы — Экинчи республика; президент Луи Бонапарт.
• Австрия: Венадагы көтөрүлүш; Меттерних кызматтан кетти, бирок кыймыл басылды.
• Венгрия: Кошут жетектеген көз карандысыздык кыймылы; 1849-ж. орус аскерлери басты.
• Германия: Берлиндеги көтөрүлүш жана Франкфурт чогулушу; биригүү долбоору ишке ашпады.
• Италия: Австрияга каршы кыймыл; 1849-ж. Новарада жеңилүү.

Жыйынтыгы: революциялар басылды, бирок крепостнойлук жоюлуп, конституциялык жана улуттук кыймылдар күчөдү.

Кошумча эки сүйлөм:

1848–1849-жылдардагы революциялар жеңилүү менен бүтсө да, Меттернихтин системасына олуттуу сокку урду жана феодалдык тартиптердин кулашын тездетти. Ошол эле учурда бул окуялар Германия менен Италиянын биригүү кыймылына жана жумушчу кыймылынын өсүшүнө түрткү берди.

1848–1849-жж. Европадагы революциялар жеңилүү менен бүтсө да, феодалдык тартиптерди солкулдатып, улуттук жана конституциялык кыймылдардын өсүшүнө түрткү берди.

1848–1849-жж. революциялар жеңилди, бирок феодализмди начарлатып, улуттук кыймылдарды күчөттү.

Сүрөттөгү китептин «Мезгил сызыгы» бөлүгүндө ката бар: 1951 жана 1952 деп берилген, бирок бул тема XIX кылымдын ортосу болгондуктан, туурасы 1851 жана 1852-жылдар.

Туура хронология мындай:

• 1848-ж. февраль — Парижде революциянын башталышы (Франция).
• 1848-ж. февраль — 1849-ж. июнь — Германиядагы революция (китепте ушундай жазылган).
• 1851-ж. 2-декабрь — Луи Бонапарт мамлекеттик төңкөрүш жасап, бийликти толук колго алган.
• 1852-ж. 2-декабрь — Экинчи империя жарыяланып, Луи Бонапарт Наполеон III деген ат менен император болгон.

Эгер сабакта ушул барак боюнча конспект, таблица же суроолорго жооп керек болсо — айт, ошого ылайык түзүп берем.

Европадагы 1848–1849-жж. революциялар

Бул революциялардын негизги себеби — экономикалык кризис, феодалдык калдыктар жана саясий эркиндиктин жоктугу. Кыймыл Франциядан башталган: февралда Луи-Филипп тактыдан баш тартып, Экинчи республика жарыяланып, декабрда президент болуп Луи Бонапарт шайланган. Австрияда Меттерних бийликтен кетип, Венадагы көтөрүлүш тез эле басылган. Венгрияда Лайош Кошут жетектеген көз карандысыздык кыймылы чыгып, 1849-жылы орус аскерлеринин жардамы менен токтотулган. Германияда Берлиндеги көтөрүлүш жана Франкфурт чогулушу бирдиктүү мамлекет түзүүнү талкуулаган, бирок ишке ашпаган. Италияда Австрияга каршы күрөш 1849-жылы Новарадагы жеңилүү менен бүткөн.

Революциялар жеңилүү менен аяктаса да, Австрияда крепостнойлук жоюлуп, конституциялык жана улуттук кыймылдар күчөгөн. Германия менен Италиянын биригүү процессине жол ачылып, Европанын кийинки саясий өнүгүшүнө чоң таасир тийгизген.

Европадагы 1848–1849-жж. революциялар

Себеби: экономикалык кризис, феодалдык калдыктар, саясий эркиндиктин жоктугу жана улуттук кыймылдар. Францияда февраль революциясы Экинчи республиканы алып келип, президент болуп Луи Бонапарт шайланды. Австрияда Вена көтөрүлүшү Меттернихти бийликтен кетирди, бирок басылды; Венгрияда Кошуттун кыймылы 1849-ж. орус аскерлери менен токтотулду. Германияда Франкфурт чогулушу биригүүнү ишке ашыра албады; Италияда Австрияга каршы кыймыл Новарадагы жеңилүү менен бүттү.

Революциялар жеңилсе да, крепостнойлук жоюлуп, конституциялык жана улуттук кыймылдар күчөп, Германия менен Италиянын биригүү процессине түрткү болду.

Европа өлкөлөрүнүн өнүгүшүнүн жалпы багыттары (Жаңы тарых)

• Экономика: феодалдык тартиптен капитализмге өтүү; 18-кылымдын 2-жарымынан тартып өнөр жай төңкөрүшү, машина өндүрүшү, шаарлардын жана дүйнөлүк рыноктун өсүшү.
• Саясат: абсолюттик монархиядан конституциялык монархияга жана республикага өтүү; парламент, конституциялар, жарандык укуктардын бекемделиши.
• Революциялар: Нидерланд (16-к.), Англия (1640), Франция (1789, 1830, 1848) — эски феодалдык тартипти кулатуу.
• Улуттук биригүү: Германия менен Италиянын биригиши, улуттук мамлекеттердин түзүлүшү.
• Социалдык өзгөрүүлөр: буржуазия менен пролетариаттын өсүшү, урбанизация, жумушчу кыймылы жана кесиптик биримдиктер.
• Идеологиялар: либерализм, консерватизм, социализм, улутчулдук.
• Колониялык экспансия: колониялык империялардын түзүлүшү, дүйнөнүн бөлүнүшү.
• Илим жана маданият: техникалык прогресс, агартуу идеялары, билимдин жайылышы.

Жыйынтык: Европа феодалдык коомдон өнөр жай коомуна өтүп, дүйнөлүк өнүгүүнүн негизги борборуна айланган.

Европа өлкөлөрүнүн өнүгүшүнүн жалпы багыттары — кыскача

• Экономика: феодализмден капитализмге өтүү, өнөр жай төңкөрүшү, машина өндүрүшү.
• Саясат: абсолюттик монархиядан конституциялык монархияга жана республикага өтүү, парламент менен жарандык укуктардын чыңдалышы.
• Революциялар: Англия (1640), Франция (1789, 1830, 1848) — эски тартиптин кулашы.
• Улуттук биригүү: Германия менен Италиянын биригиши.
• Социалдык өзгөрүүлөр: буржуазия менен пролетариаттын өсүшү, шаарлардын чоңоюшу, жумушчу кыймылы.
• Идеологиялар: либерализм, консерватизм, социализм, улутчулдук.
• Колониялык экспансия жана илим-техниканын прогресси.

Жыйынтык: Европа феодалдык коомдон өнөр жай коомуна өтүп, дүйнөлүк өнүгүүнүн борборуна айланган.