3.18 задание
3.18. Namuna javob
Bu topshiriqda yagona javob yo‘q. Daftaringizga quyidagi 5 ta faktni yozishingiz mumkin:
- Yer yuzida 7 000 ga yaqin tirik til bor, ularning qariyb 40 %i yo‘qolib ketish xavfi ostida (UNESCO).
- Papua-Yangi Gvineya — eng ko‘p tilli davlat: u yerda 800 dan ortiq til bor, bu dunyodagi tillarning taxminan 11 %i.
- Mandarin xitoychasi eng ko‘p ona tili so‘zlashuvchilariga ega. Ingliz tili esa eng ko‘p o‘rganiladigan chet tili va umumiy so‘zlashuvchilar soni bo‘yicha yetakchi tillardan biri.
- Ba’zi tillarda klik tovushlari ma’noni farqlaydi. Masalan, xhosa, zulu va !Xóõ tillarida shunday tovushlar bor.
- Esperanto — 1887-yilda Lyudvik Zamenhof yaratgan sun’iy til. U turli xalqlar uchun umumiy yordamchi til bo‘lishi maqsadida o‘ylab topilgan.
Qanday tushunish kerak:
- Fakt tekshiriladigan bo‘lishi kerak: aniq raqam, davlat nomi yoki sana bo‘lsin.
- Har bir faktga qisqa izoh yoki misol qo‘shing.
- Sun’iy idrokdan foydalanganda ma’lumotni 2 ta ishonchli manba bilan solishtiring: masalan, UNESCO va Ethnologue. Raqamlar yilga qarab o‘zgarishi mumkin.
- Daftarga yozganda manbani ham ko‘rsating.
Tekshirish: 5 ta fakt bormi? Hammasi dunyo tillari haqidami? Har biri 1–2 gapdan iboratmi? Manba ko‘rsatilganmi?
Обсуждение
2 сообщенияBoshqa variant yoz
3.18. Boshqa variant — yana 5 ta fakt
Tillar oilalarga birlashadi. Eng katta oila — hind-yevropa tillari: unda qariyb 3 milliard kishi so‘zlashadi. O‘zbek tili ham shu oilaning turkiy guruhiga kiradi.
Ohang (ton) ma’noni o‘zgartiradi. Mandarin xitoychasida 4 ton, vyetnam tilida 6 ton bor. Bir bo‘g‘in har xil ohangda aytilsa, butunlay boshqa so‘z bo‘lib qoladi.
Yozuv tizimlari ham har xil. Dunyoda eng ko‘p tarqalgan yozuv — lotin alifbosi. Eng katta alifbolardan biri — kxmer (kambodja) yozuvi: unda 74 ta harf bor.
So‘z tartibi tilda tasodifiy emas. Dunyo tillarining qariyb 45 %ida tartib SOV (ega – to‘ldiruvchi – fe’l), ya’ni o‘zbek tilidagidek. Ingliz tilida esa SVO (ega – fe’l – to‘ldiruvchi).
Rang nomlari ham rivojlanadi. Tilshunoslar Berlin va Kay tadqiqotida aniqlashdiki, tillarda rang atamalari bosqichma-bosqich paydo bo‘ladi: eng avval “qora/oq”, keyin “qizil”. Ba’zi tillarda bor-yo‘g‘i 2 ta asosiy rang nomi bo‘lgan.
Qanday yozish kerak:
- Har bir fakt — bitta aniq da’vo + qisqa izoh yoki misol.
- Raqam va nomlarni manba bilan tekshiring: Ethnologue (tillar soni, oilalar), WALS (so‘z tartibi), UNESCO (yo‘qolayotgan tillar).
- “Taxminan”, “qariyb” so‘zlarini qo‘shib qo‘ying — raqamlar yil sayin yangilanadi.
Tekshirish: 5 ta fakt bormi? Ular birinchi variantdagi faktlarni takrorlamaydimi? Har birida misol yoki raqam bormi? Manba ko‘rsatilganmi?
Agar xohlasangiz, xuddi shu tarzda qisqaroq (3 ta fakt) yoki daftarga tayyor jadval ko‘rinishida ham yozib beraman.
